Không Nhượng Bộ

Do No Harm, Henry Marsh

Không Nhượng Bộ (2014) là cuốn hồi ký của Henry Marsh – bác sĩ phẫu thuật thần kinh hàng đầu Luân Đôn, đưa đến cái nhìn sâu sắc về những giai thoại và ký ức trong phòng mổ. Marsh đã hiểu ra rằng có rất nhiều thứ trong công việc, và cả trong cuộc sống của mình nằm trong một vùng xám đạo đức.

Cuốn sách dành cho:

  • Sinh viên ngành y.
  • Bất cứ ai quan tâm đến cuộc sống của một bác sĩ phẫu thuật.
  • Người sắp phải tiến hành phẫn thuật.

Henry Marsh là một trong những bác sĩ phẫu thuật thần kinh hàng đầu của Anh và nhân vật chính trong hai bộ phim tài liệu. Là chuyên gia tư vấn cao cấp tại Bệnh viện St.George ở Luân Đôn, ông đã phát triển phương pháp phẫu thuật mang tính cách mạng giúp bệnh nhân luôn tỉnh táo trong suốt quá trình gây tê cục bộ để giảm tỉ lệ nguy hiểm đến não của họ trong quá trình phẫu thuật.

“Đây là cuốn sách giải thích vì sao tôi vẫn thích những cuốn sách phi tiểu thuyết cho đến ngày hôm nay. Ai có thể tạo ra một câu chuyện thú vị và cảm động như thế này cơ chứ? Hồi hộp, nhân văn và khôn ngoan, và còn có cả những giai thoại hài hước về máy tính! Tôi cười lớn và ngay lập tức chia sẻ nó với bạn bè. Bạn không thể không đọc cuốn sách này” – Philipskel 

“Trung thực, hài hước và cảm động” – Diana Patel 

“Chặt chẽ, ngạc nhiên, rất thật, những ký ức được thể hiện tuyệt vời của một bác sĩ phẫu thuật não” – Howardjl 

Hãy cùng khám phá cuộc sống của một bác sĩ phẫu thuật thần kinh hàng đầu.

Khi chương trình truyền hình ER trở thành một hiện tượng ở Mỹ, số người ứng tuyển vào các trường y trên khắp cả nước tăng lên đáng kể. Có điều gì đó ở những bác sĩ đã chiếm được trái tim của chúng ta; mục đích công việc của họ rõ ràng hơn so với những công việc khác. Đưa ra những quyết định khó khăn và cứu người – Ai mà không muốn làm điều đó chứ?

Tuy nhiên, như bản tóm tắt này lí giải, những người như “bác sĩ House” chỉ có ở trên phim mà thôi. Ngay cả những bác sĩ hay bác sĩ phẫu thuật giỏi nhất cũng mắc phải sai lầm. Họ không phải thần thánh. Và khi cuộc phẫu thuật thất bại, cả bác sĩ và bệnh nhân đều phải gánh chịu những hậu quả tồi tệ.

Là một bác sĩ phẫu thuật thần kinh hàng đầu Luân Đôn, Henry Marsh có sự nghiệp lâu dài và thành công, và cho tới giờ đã cứu sống rất nhiều người. Nhưng ông cũng mắc phải những lỗi nghiêm trọng khi gây ra thương tích và để lại di chứng trong cuộc sống của người bệnh mãi mãi. Cuốn sách này kể cho bạn nghe về câu chuyện của ông.

Trong bài viết, bạn sẽ hiểu được:

  • Phải làm thế nào khi bạn khiến não của bệnh nhân tổn thương vĩnh viễn;
  • Tại sao có trí nhớ kém lại là điều tốt với một bác sĩ phẫu thuật;
  • Tại sao đôi khi chết còn tốt hơn là sống.

Nghề phẫu thuật cần phải cân bằng giữa nhận định lí trí khách quan và đồng cảm, giữa hi vọng và hiện thực. 

Henry Marsh là bác sĩ phẫu thuật thần kinh tại Bệnh viện Atkinson Morley và Bệnh viện St. George ở thủ đô Luân Đôn từ năm 1987. Ông mong muốn chia sẻ những câu chuyện của mình giúp mọi người hiểu được những khó khăn mà các bác sĩ phải đối mặt – những yếu tố về bản tính con người hơn là sự thất bại trong nghề nghiệp.

Một trong những khó khăn đó là khả năng cảm thông của chúng ta. Tác giả nhớ lại, khi còn là sinh viên y khoa, ông rất dễ đồng cảm với người bệnh, bởi vì ông vẫn chưa phải chịu trách nhiệm về kết quả của điều trị cho họ. Tuy nhiên, khi ông bước lên một địa vị mới cao hơn cùng nhiều trách nhiệm hơn, ông cảm thấy việc đồng cảm trở nên khó khăn hơn. 

Trách nhiệm cùng nỗi lo sợ thất bại khi thực hiện các ca phẫu thuật biến bệnh nhân trở thành nguồn cơn của sự căng thẳng và lo âu. Marsh giống như bao bác sĩ khác, ngày một kiên cường theo thời gian, xem bệnh nhân như một loài hoàn toàn khác với những bác sĩ có trái tim sắt đá như mình. 

Điều này không có nghĩa là không có chỗ cho hy vọng hay cảm thông. Nhưng để dung hoà giữa hy vọng và hiện thực là điều khó khăn để đưa ra tiên lượng; nếu chẩn đoán của bác sĩ quá nghiêng về một bên nào đó hoặc là sẽ khiến người bệnh sống trong tuyệt vọng trong những tháng ngày còn lại, hoặc là sẽ bị buộc tội không trung thực hay thiếu năng lực khi khối u có thể gây ra tử vong.

Hiện tại khi tác giả đã dày dặn kinh nghiệm, ông ít sợ hãi, chấp nhận thất bại và sai lầm nhiều hơn. Ông nhận ra rằng, ông cũng được làm bằng máu thịt như bao bệnh nhân của mình và cũng dễ bị tổn thương và mắc sai lầm.

“Lo âu có thể lây lan rộng và tự tin cũng vậy.”

Giống như chúng ta, bác sĩ cũng là con người. 

Ngoài những kiến thức chuyên sâu về lĩnh vực y khoa thì bác sĩ không có gì khác biệt so với những người khác. Họ cũng là con người và dĩ nhiên không thể tránh khỏi những sai lầm. Và để tránh khỏi được những sai lầm đó thì đòi hỏi họ phải thực sự khiêm tốn học hỏi dựa trên những kinh nghiệm tự đúc kết. 

Trên thực tế, quy trình để trở thành một bác sĩ giỏi đó là : thực hành, chấp nhận thử thách, không sợ mắc sai lầm (mặc dù một vài sai lầm có thể gây tổn thương nghiêm trọng cho người bệnh) và rút ra kinh nghiệm từ những sai lầm đó. 

Để minh họa cho điều này, tác giả đã kể lại một cuộc phẫu thuật đầy thử thách mà ông đã mất rất nhiều thời gian để thực hiện nó. Đó thực sự là một công việc khó khăn, ông đã quá căng thẳng đến mức làm tổn thương não của bệnh nhân vì loại bỏ quá nhiều phần của khối u. Rồi bệnh nhân rơi vào hôn mê và phải ở lại nhà thương trong suốt phần đời còn lại.

Kí ức về người đàn ông này đã ám ảnh tác giả nhưng câu chuyện đó cũng đã dạy ông một bài học quý giá: hãy làm việc một cách khoa học, đừng ngại nhờ đồng nghiệp giúp đỡ và quan trọng hơn là phải biết khi nào nên dừng lại. Ngưng kiêu hãnh, học cách khiêm tốn sẽ giúp bạn trở thành một bác sĩ tài giỏi hơn, một con người tốt hơn. 

Quả đúng như vậy, bài học này có thể áp dụng được vào mọi lĩnh vực trong cuộc sống của tác giả. Ví dụ, ông kể lại câu chuyện khi ông đứng xếp hàng chờ thanh toán tại cửa hàng tạp hóa. Ông cảm thấy bực mình vì một bác sĩ phẫu thuật thần kinh quan trọng như mình phải chờ đợi trong đám đông lộn xộn phía trước sau một ngày làm việc vất vả.

Nhưng sau đó, ông nhớ rằng giá trị công việc của mình được đo bằng chính giá trị cuộc sống của người khác – như những người trước mặt ông vậy. Và điều đó khiến ông xấu hổ.

Hơn nữa, việc chấp nhận bác sĩ sẽ mắc sai sót đi đôi với việc chấp nhận một vài điều trong cuộc sống – thậm chí cả trên bàn mổ – sẽ phải dựa vào may mắn.

Thành công và thất bại thường nằm ngoài tầm kiểm soát của bác sĩ. Cũng như đôi khi, bạn biết mình làm đúng nhưng mọi thứ lại diễn ra theo chiều hướng ngược lại. Bác sĩ phẫu thuật thần kinh không phải thần linh. Họ cũng dựa vào những may mắn tình cờ mà vẫn thường chi phối chúng ta.

“Bạn biết đấy, phẫu thuật là một việc dễ dàng. Đến độ tuổi như tôi bạn sẽ nhận ra rằng mọi khó khăn sẽ tạo ra quyết định.”

Hiếm khi có một quyết định thực sự chính xác khi nói đến phẫu thuật thần kinh.

Trong cuộc sống có vô vàn quyết định khó khăn. Nhưng trong khoa giải phẫu thần kinh,mối quan tâm là mỗi khi đưa ra những quyết định chính xác, lúc ấy cảm giác như những cơn ác mộng.  

Như bạn đã biết, ngay cả các bác sĩ phẫu thuật cũng không thể kiểm soát được sự may rủi. Điều này dẫn tới quyết định có nên phẫu thuật hay không trở nên đau đầu.

Ví dụ, tác giả nhớ về một bệnh nhân rất khỏe mạnh, đam mê đạp xe và chạy bộ. Đáng tiếc, ông ta có một khối u lớn và rất có thể ông ta sẽ mãi sống ở trạng thái thực vật sau khi trải qua ca phẫu thuật, sẽ không bao giờ có thể tự chăm sóc bản thân nữa. Vì vậy, khi xét đến niềm đam mê của bệnh nhân và những nguy cơ thất bại của cuộc phẫu thuật đặc biệt này, câu hỏi đặt ra là ca phẫu thuật này có nên được tiến hành?

Cuối cùng, không có giải pháp giải quyết nào cho tình huống tiến thoái lưỡng nan phẫu thuật này. Bởi vì các câu hỏi vượt rộng ra ngoài chuyên môn phẫu thuật với suy nghĩ sâu sắc về đạo đức, sự sống và cái chết.

Sự khó khăn của những quyết định kiểu này có thể được thấu hiểu thông qua một trường hợp mà tác giả và nhóm của ông đã thảo luận có nên tiến hành phẫu thuật với một người phụ nữ lớn tuổi mà cơ hội tiếp tục sống sót sau ca phẫu thuật là gần như bằng không. Và bệnh nhân đã thà chết thay vì sống trong nhà thương. Trong khi một số bác sĩ cho rằng họ không thể để cho bà ấy chết, tác giả đã phản bác lại: “Tại sao không thể? Đó là điều bà ấy muốn.”

Có lẽ một cái chết nhẹ nhàng là cách kết thúc tốt chấm dứt cơn đau của bà ấy? Và liệu một cái chết nhẹ nhàng có đúng luân thường đạo lý?

Tác giả tự đề cập câu hỏi này, tự hỏi bản thân sẽ làm gì nếu được chẩn đoán mắc u não ác tính. Giải pháp của ông sẽ là tự tử, mặc dù ông thừa nhận rằng ông không chắc chắn cho đến khi thực sự phải đối mặt với quyết định đó.

Tuy nhiên, đôi khi cái chết nhanh chóng lại tốt hơn cái chết từ từ, và tác giả hiểu rằng cái chết không hẳn là kết quả tồi tệ nhất . Hãy tưởng tượng những tháng ngày bạn sống thực vật vì ca phẫu thuật thất bại – phải chăng nó là điều tốt đẹp hơn một cái chết mau chóng?  

“Cái chết không phải là một kết thúc tồi tệ, đôi khi cái chết đến nhanh chóng lại tốt hơn một cái chết từ từ.”

Trở thành một bác sĩ phẫu thuật thần kinh khiến bạn phải đối mặt với một vài câu hỏi khó nhất về tình trạng của con người.

Một phần trong việc tìm kiếm cân bằng giữa nhận định khách quan và đam mê, sự lạc quan và thực tế nằm trong việc đối mặt với thực tế tình trạng của con người vô cùng phức tạp. Đương đầu với sự phức tạp này lại càng gặp nhiều khó khăn hơn trong lĩnh vực nhiều may rủi như giải phẫu thần kinh.

Tác giả nhớ lại khi còn là sinh viên, ông thực tập như một trợ tá điều dưỡng tại khoa thần kinh. Mặc dù, ông đã phát hiện công việc này quá cực khổ và không được lương thưởng hậu hĩnh, nhưng nó đã dạy ông bài học về giới hạn của lòng tốt của con người, đặc biệt là của riêng ông.

Tác giả nhận thấy rằng nhiều bệnh nhân đã ở bệnh viện trong nhiều năm. Vài người trong số họ mắc chứng tâm thần phân liệt và được cho là phẫu thuật thùy não sẽ biến họ trở thành những con người hạnh phúc và bình tĩnh hơn. Nhưng thực tế, họ trở nên rối loạn tâm lý, thiếu sức sống và như những thây ma sống lại.

Ông rất ngạc nhiên khi nhận ra phần nhiều những bệnh nhân kia không có sổ ghi chép bệnh án và không có bất kì cuộc kiểm tra sức khỏe tổng quát nào được thực hiện giống như người đã sống ở bệnh viện hàng thập kỷ. Đối với tác giả, điều này phản ánh sự thờ ơ và lạnh lùng của một số bác sĩ và y tá trong bệnh viện.

Trong khi tất cả chúng ta đều muốn tin tưởng vào sức mạnh tình yêu và lòng tốt của con người, thực tế phũ phàng khi điều kiện làm việc khó khăn có thể làm con người mệt mỏi, gây ra sự tàn nhẫn, thờ ơ và lười biếng hiện hữu cùng với những tính tốt của chúng ta.

Trong thực tế, hầu hết cuộc sống của các bác sĩ phẫu thuật thần kinh đều có những giai đoạn rơi vào tuyệt vọng. Nghiên cứu tâm lý đã thể hiện rằng con đường có nhiều khả năng đi đến hạnh phúc nhất là làm cho người khác hạnh phúc. Mặc dù tác giả đã giúp nhiều bệnh nhân hạnh phúc với những ca phẫu thuật thành công, nhưng những đỉnh cao này còn đi kèm với những tháng ngày thăng trầm, những cảm xúc tồi tệ sau nhiều thất bại và sai lầm.

Như một canh bạc. Tác giả nhớ lại người sếp cũ đã nói với ông rằng: “Những bác sĩ phẫu thuật vĩ đại thường có những ký ức đau khổ.” Vượt lên tuyệt vọng và những ký ức ám ảnh về sai lầm là điều nên làm để khắc phục hậu quả và nâng cao bản thân.

“Bắt đầu đúng giờ với tất cả mọi thứ đều chính xác, tấm rèm được đặt đúng cách, dụng cụ được sắp xếp gọn gàng là cách quan trọng làm dịu nỗi sợ hãi trong quá trình phẫu thuật.”

Tổng kết

Thông điệp chính của cuốn sách:

Các bác sĩ phẫu thuật thần kinh không phải là những vị thần thông thạo mọi thứ. Họ là con người, giống như bạn. Chuyên môn và kiến thức y khoa rộng lớn của họ không thể ngăn chặn họ mắc sai lầm theo bản tính con người và chống lại những vấn đề đạo đức tiến thoái lưỡng nan. Nhưng một điều chính xác là những sai lầm giúp họ nâng cao tay nghề.

Khuyến khích đọc thêm:  Cái chết của Atul Gawande

Cái chết (2014) giúp đọc giả khám phá và hiểu một trong những điều không thể tránh khỏi trong cuộc sống: cái chết. Trong cuốn sách này, bạn sẽ tìm hiểu về thành công và thất bại của cách tiếp cận xã hội hiện đại cho đến khi hấp hối và chết. Bạn cũng sẽ học cách đương đầu với cái chết và làm thế nào để tận dụng tối đa cuộc sống. 

Sách cùng chủ đề

The Bully Pulpit, Doris Kearns Goodwin

Forensics, Val McDermid

Shrinks, Jeffrey A. Lieberman, Ogi Ogas.