Câu Chuyện Của Da Vinci

Da Vinci’s ghost, Toby Lester

Câu chuyện của Da Vinci (2012) sẽ đưa bạn trở về thời kì Phục Hưng, thời điểm Leonardo da Vinci tạo ra bức vẽ nổi tiếng Người Vitruvian, bức vẽ mô tả một người đàn ông khỏa thân ở hai trạng thái khác nhau (duỗi thẳng chân và dạng chân) nằm trong một hình tròn và hình vuông cùng trục đối xứng. Ngày nay, bức vẽ này có thể được tìm thấy ở khắp mọi nơi hay thậm chí trên các đồng xu ở một số đất nước. Hãy cùng tìm hiểu xem Leonardo đã nghĩ gì khi ông kết hợp nghệ thuật, khoa học và triết học vào trong một bức vẽ.

Ai nên đọc cuốn sách này:

  • Những người yêu thích lịch sử và nghệ thuật;
  • Những nhà sử học châu Âu và các học giả về thời kì Phục Hưng;
  • Những người yêu thích Leonardo da Vinci.

Tác giả

Toby Lester, người biên tập ở tờ báo Atlantic, từng là tình nguyện viên cho Lực lượng Hòa Bình. Các công trình của ông được giới thiệu trên hai kênh radio NPR và Cuộc sống này ở Mỹ. Một cuốn sách khác của ông là quyển Phần thứ tư của thế giới được xuất bản năm 2009.

Lần theo những con đường phức tạp của thiên tài thời kì Phục hưng.

Bức vẽ Người Vitruvian là một trong những bức vẽ nổi tiếng nhất mọi thời đại. Được tạo bởi Leonardo da Vinci từ năm thế kỉ trước, bức vẽ phác hoạ cơ thể của một người đàn ông nằm trong một hình tròn và hình vuông cùng trục đối xứng đã trở thành tuyệt tác hình học và giải phẫu học.

Nhưng bạn đã bao giờ nghĩ về lí do tại sao Leonardo da Vinci lại tạo ra bức vẽ này chưa?

Ta có thể học được rất nhiều điều về những suy nghĩ và niềm tin đã tạo nên thời kì Phục Hưng qua việc tìm hiểu tại sao Da Vinci lại làm vậy và ông ấy làm như thế nào. Cuốn sách này sẽ cho bạn biết chính xác những suy nghĩ và niềm tin đó là gì.

Bạn cũng sẽ hiểu được:

  • Bạn không cần có bằng đại học để trở thành thiên tài;
  • Quyền đặt câu hỏi cũng quan trọng như việc từ chối nó;

Và bí mật đằng sau bức vẽ Người Vitruvius.

Nhiều quan điểm văn hóa quan trọng ở thời kì Phục Hưng có thể được tìm thấy ở Roma cổ đại.

Bạn đã từng tới Roma chưa? Ngay cả khi chưa đến bạn cũng có thể nhận ra kiến trúc Roma cổ đại. Các kiến trúc đó vẫn tồn tại cho đến ngày nay. Có rất nhiều lí do giải thích nguyên nhân tại sao các kiến trúc này vẫn còn tồn tại. Một trong số đó ẩn sau mục đích và ý tưởng xây dựng chúng.

Các kiến trúc của Roma cổ đại được xây dựng để gây ấn tượng và tạo sự ảnh hưởng đến cả người dân và các vị thần. Sau sự sụp đổ của Roma, các công trình vẫn tiếp tục tạo cảm hứng cho con người, thậm chí là ở thời kì Phục Hưng của Leonardo da Vinci.

Trong thế kỉ đầu tiên trước Công Nguyên, Caesar Augustus trở thành hoàng đế đầu tiên của Roma. Ông cho rằng thủ đô cần phải được trang hoàng lại để khẳng định quyền lực. Vào thời điểm Caesar tranh giành quyền lực, Roma trở nên rối loạn. Sau nhiều năm chiến tranh, chính trị hỗn loạn và sai lầm trong điều hành đã đẩy thành phố vào cảnh loạn lạc.

Augustus bị thuyết phục rằng Roma trở nên tồi tàn là do người dân không dành đủ sự yêu thương cho thánh thần. Do đó, người Roma bị trừng phạt vì để cho những truyền thống tôn giáo của mình bị lụi tàn và khiến cho các ngôi đền bị phá hủy do không được tu sửa.

Ông đã dùng toàn bộ chi phí để xây dựng những ngôi đền mới cùng với những kiến trúc bằng đá cẩm thạch. Những toà nhà ấn tượng và lộng lẫy được cho rằng sẽ làm yên lòng những vị thần quyền năng và cải thiện tình trạng của Roma trong mắt người thường.

Những kiến trúc này sẽ tiếp tục gây ấn tượng những thế hệ tiếp theo nữa. Tuy nhiên, đó không phải là di sản duy nhất của Roma. Trong suốt thời kì Phục Hưng, con người cực kì ấn tượng vì những cống hiến của người Roma trong việc thu thập và biên soạn các tri thức.

Augustus thích mọi thứ được sắp đặt một cách hoàn hảo. Điều đó dẫn đến việc tạo ra các khu vực để lưu trữ tìm kiếm các tri thức và thông tin. Người Roma đã đặt tên cho những hạng mục và kết cấu tri thức này là corpus.

Marcus Vitruvius Pollio là kiến trúc sư và kĩ sư quân sự dưới thời Augustus. Khi ông nhận ra không có corpus nào cho ngành kiến trúc, ông đã tự mình lấp đi khoảng trống. Khoảng năm 25 trước Công Nguyên, ông hoàn thành Mười cuốn sách về kiến trúc và dâng nó lên cho Augustus.

Virtuvius đã sáng tạo ra ý tưởng ẩn sau sự quan trọng của hình tròn, hình vuông và hình dạng thần thánh của con người.

Ngày nay, bạn có thể cân nhắc giữa vô số bản vẽ và hướng dẫn giúp bạn xây thêm căn phòng mới trong nhà của bạn. Tuy nhiên, bạn sẽ không thể tìm được cuốn sách hướng dẫn nào giải thích tại sao kiến trúc lại là tiếng gọi thần thánh.

Đó chính là nội dung của Mười cuốn sách do Vitruvius viết: kết hợp những chi tiết của phương thức kiến tạo các công trình cùng những ý tưởng uyên bác và mang tính triết học về lí do tạo ra chúng.

Một trong những quan điểm quan trọng nhất của Vitruvius là tất cả công trình đều phải được xây dựng theo kết cấu tròn và vuông. Tuyên bố của Vitruvius không chỉ mang tính hình học mà là sự kết hợp giữa chủ nghĩa siêu hình và triết học. Đối với ông, hình tròn tượng trưng cho sự đồng nhất, trọn vẹn, sự ngoan đạo và hài hoà.

Plato cũng có cách nhìn giống như vậy. Trong cuốn Timaues, ông đã so sánh vũ trụ với một khối cầu – hình dạng hoàn hảo nhất từng tồn tại.

Nếu hình tròn đại diện cho sự hài hòa và ngoan đạo, thì hình vuông tượng trưng cho sự trần tục và trường tồn. Nó có bốn cạnh giống nhau thể hiện cho bốn phương: đông, tây, nam, bắc. Vitruvius nhìn thấy hình tròn và hình vuông là hai hình dạng lí tưởng. Đồng thời, ông cũng nhìn thấy mối liên kết giữa các hình dáng với hình thái thiêng liêng khác: cơ thể con người.

Chúa tạo ra con người theo hình ảnh của Người nên cơ thể con người cũng được coi như là một thiết kế cân đối và hài hòa.

Chính điều này tạo nên hình ảnh người đàn ông dang rộng hai tay vừa khít trong một vòng tròn và ô vuông. Dần dần, cơ thể con người được xem như biểu tượng thu nhỏ của vũ trụ.

Các kiến trúc và thiết kế bắt đầu tiếp nhận tư tưởng uyên bác này. Để cho những ngôi đền được thẳng hàng với thiên đàng hơn, chúng được xây dựng dựa trên hình ảnh cơ thể con người. Vitruvius đã viết rằng một ngôi đền không nên được xây dựng trừ khi “chúng dựa theo những quy luật liên quan đến hình dáng hoàn hảo của con người”.

“Cuốn sách vẫn được sử dụng để nghiên cứu trong các giáo trình kiến trúc vì nó là văn bản đầu tiên biên soạn những thiết kế nổi tiếng của người Hi Lạp: Ionic, Doric và Corinthian”

Leonardo không được giáo dục bài bản, ông học được từ tự nhiên trước khi trở thành thực tập sinh của một hoạ sĩ.

Hãy chuyển sang Leonardo da Vinci, ông sinh năm 1452 và là con trai của một địa chủ già ở thị trấn Vinci nhỏ bé ở Ý.

Như nhiều cậu bé khác ở vùng quê Tuscan, Leonardo lớn lên trên những cánh đồng làm rượu và dầu oliu. Tuy nhiên, ông cũng dành thời gian để khám phá thế giới tự nhiên xung quanh mình. Vì không có cơ hội đi học trường học chính quy nên những kinh nghiệm này đã hình thành cách suy nghĩ của ông và đóng vai trò quan trọng trong công việc tương lai của ông.

Khi ông 14 tuổi, ông rời thị trấn nhỏ của mình để tìm kiếm cơ hội ở Florence. Ở đó, ông tìm được một công việc ở xưởng vẽ của họa sĩ Andrea del Verrocchio.

Ngay cả khi làm việc ở một xưởng có uy tín, cuộc đời của Leonardo vẫn là chuỗi những công việc tẻ nhạt: ông chạy việc vặt, lau bàn và quét sàn. Tuy nhiên, công việc này cho ông cơ hội học vẽ và điêu khắc. Nhiều người tin rằng Verrocchio bắt học trò của mình học thuộc tỉ lệ lí tưởng của cơ thể người.

Leonardo cũng dành thời gian để nghiên cứu về các công trình của Leon Battista Alberti, một con người có suy nghĩ tích cực và là mẫu người điển hình của thời kì Phục Hưng. Ông là một kiến trúc sư, người vẽ bản đồ, nhà ngôn ngữ học và một nhà thơ có luận văn mang tính ảnh hưởng lớn vào năm 1435 với tựa đề Trên bức tranh.

Alberti dùng toán học căn bản để tính toán tỉ lệ lí tưởng của cơ thể người và nhiều ý tưởng khác của ông liên quan tới Vitruvius.

Lúc ấy, Leonardo chưa sử dụng thành thạo tiếng Latin nhưng các học thuyết của Vitruvius đã ảnh hưởng rất lớn và đóng một phần quan trọng trong cuộc đời ông.

Chính việc Leonardo bị coi là một kẻ ngoại đạo giúp ông phát triển phương pháp độc nhất của mình.

Vào năm 1481, do bị buộc tội liên quan đến quan hệ đồng giới, việc bị coi như một tội vào thời điểm đó, ông phải lánh nạn từ Florence sang Milan.

Nhưng cho dù ông ở đâu, Leonardo cũng không thể thoát khỏi được cảm giác bị ghẻ lạnh.

Vào thời điểm đó, các văn bản tiếng Latin rất được coi trọng và nhiều tư tưởng trong đó được sử dụng trong các tòa án. Do tiếng Latin của Leonardo khá là hạn hẹp nên ông không thể hiểu hết được các văn bản, điều khiến cho ông bị bạn bè coi thường.

Tuy nhiên, hoàn cảnh đó đã giúp ông thực hiện những thí nghiệm độc nhất để tiếp cận công trình của mình.

Leonardo không hề coi trọng nền giáo dục truyền thống và suy nghĩ độc nhất của ông đã chạm vào câu hỏi mà chưa họa sĩ nào từng hỏi. Ngoài việc học cách mọi thứ hoạt động, ông còn tò mò tại sao chúng lại hoạt động như vậy.

Để có thể tìm ra điều này, ông đã ghi chép các nghiên cứu của mình vào quyển sổ tay nổi tiếng của ông.

Quyển sổ tay thể hiện những hứng thú của ông với thế giới vi mô và nguyên nhân việc giải phẫu cơ thể con người có thể gây ảnh hướng đến các kiến trúc nhà thờ ở Milan. Ông đã tìm ra sự đối xứng giữa xương cổ với hộp sọ và cấu trúc cột với đầu cột trong một bức vẽ.

Nhật kí của Leonardo cho thấy ông sử dụng các nguồn tài liệu cổ làm bàn đạp và nếu cần ông sẽ chất vấn những tri thức cổ đại rồi để cho kinh nghiệm của mình dẫn lối.

Leonardo cực kì hoài nghi về những phương pháp y khoa thô sơ thời bấy giờ. Cho nên ông đã tự mình tiến hành giải phẫu động vật và viết ra hàng loạt ghi chú về chặt đầu ếch, chặt chân tay và mổ bụng một số loài vật để hiểu thêm về sự sống.

Những cuốn nhật kí này đã cho ta thấy một người đàn ông bị mê hoặc bởi giải phẫu con người và những liên kết của nó với triết học, kĩ thuật và tôn giáo.

Leonardo tự dạy chính mình và hình dung những kiến thức của Vitruvius thông qua biểu tượng Người Vitruvian.

Nhật kí của Leonardo đã cho thấy ông là một người đang trên con đường tạo ra một điều gì đó vĩ đại. Ông cũng cảm nhận được điều đó và ông quyết không để cho học vấn hạn hẹp của mình là chướng ngại vật trong quá trình thành một người vĩ đại ở thời kì Phục Hưng.

Cho nên, ông quyết định tự giáo dục chính mình một cách chuyên sâu thông qua việc đọc rất nhiều sách vào những năm 1480. 

Như chúng ta đã biết ở phần trước, khả năng sử dụng tiếng Latin kém của Leonardo đã tạo ra một rào cản giữa ông và những kiến thức của Vitruvius. Cho nên, ông quyết định thử lại lần nữa, nhưng lần này ông bắt đầu từ những thứ cơ bản. Sau khi ông đọc toàn bộ sách về giải phẫu, kiến trúc, thuật chiêm tinh, địa lý, địa chất học, y dược và triết học tự nhiên, ông cuối cùng cũng đã trực tiếp thu nhận các ý tưởng của Vitruvius.

Bây giờ, thử thách mà Leonardo gặp phải là làm thế nào để tạo ra một hình ảnh đại diện cho những ý tưởng tuyệt vời đó.

Là một nghệ sĩ trực quan và một nhà tư tưởng, Leonardo thích làm việc với các hình ảnh tương đồng. Ông cho rằng những hình ảnh tốt sẽ truyền tải ý tưởng tốt hơn lời nói; những hình ảnh ấy có thể giúp cho các thông tin trở nên ngắn gọn hơn.

Tuy nhiên, trong quá trình tự học, Leonardo gặp một vấn đề khó khăn: tạo ra một hình ảnh đại diện cho tư tưởng của Vitruvius. Và đó là lúc ông được khai sáng, ông sẽ tạo ra một đường lối dẫn tới cơ thể con người qua thực tế và sự nhanh trí của mình – một thứ gì đó mà ông có thể thể hiện trong một hình ảnh.

Tất cả mọi thứ đều hướng tới việc này. Từ thời Roma cổ đại cho đến thời kì Phục Hưng đã luôn có sự ám ảnh với sự hoàn hảo và áp đặt những mô hình thu nhỏ lên kiến trúc và thu thập tri thức cho corpus.

Cho nên, vào năm 1490, Leonardo đã chộp lấy một tờ giấy to hơn một trang giấy in bình thường và vẽ bức vẽ nổi tiếng Người Vitruvian.

Bức vẽ duy nhất này đã kết hợp ý tưởng của Vitruvius và các mô hình thu nhỏ, đồng thời cho thấy sự thiên tài của Leonardo khi đã tóm gọn tất cả khát vọng của thời kì Phục Hưng.

“Phần ghi chép phía dưới bức vẽ được thực hiện bằng kiểu chữ viết ngược “Vitruvius là một nhà kiến trúc mà trong công trình của ông có thước đo một con người bằng sự sắp xếp của thiên nhiên…””

Thông điệp của cuốn sách

Cuộc đời khám phá của Leonardo đã dẫn ông tới bức vẽ Người Vitruvian. Nó là biểu tưởng của rất nhiều điều: Một con người của sự phấn đấu cũng như những thành công của ông và mối liên kết giữa thần thánh và sự trần tục. Nó không chỉ là thành quả nghệ thuật của bậc thầy Leonardo mà còn là suy nghĩ xa xưa về việc cơ thể con người thể hiện một điều gì đó lớn hơn.

Khuyên đọc:

Tesla, Margaret Cheney.

Cuốn sách Tesla (1981) làm sáng tỏ và cho ta biết nguyên nhân và những thành công của một trong những nhà sáng chế có suy nghĩ kích động và cấp tiến nhất trong lịch sử nhân loại. Cuốn sách này sẽ nói về sự nghiệp của Nikola Tesla từ những ngày đấu đá đầu tiên với Thomas Edison cho tới cuộc tranh luận về sự sáng chế ra radio liên lạc.