Nghệ Thuật Yêu Đương

The Art of Loving

The Art Of Loving (1956), Erich Fromm

Nghệ thuật yêu đương (1956) cho rằng tình yêu cũng giống như bất cứ bộ môn nghệ thuật sáng tạo nào khác, là điều con người phải luyện tập thì mới giỏi được. Nhà tâm lý học và triết gia người Đức Erich Fromm mô tả các kiểu yêu khác nhau và nêu bật sự đe dọa của xã hội tư bản tới tình yêu.

Cuốn sách này dành cho 

  • Những người đang yêu;
  • Những người muốn biết tình yêu đòi hỏi cho và nhận điều gì;
  • Bất kỳ ai yêu thích những cuốn sách cổ điển.

Về tác giả

Erich Fromm (1900-1980) là nhà tâm lý học, xã hội học và triết gia nổi tiếng thế giới. Fromm là gương mặt tiêu biểu cho ý tưởng về chủ nghĩa xã hội nhân đạo và dân chủ. Sinh ra ở Frankfurt am Main, Đức, ông là con trai của một gia đình người Do Thái chính thống. Năm 1934, sau khi Đức Quốc xã nắm quyền tại Đức, ông chuyển đến New York và trở thành một công dân Hoa Kỳ. Ông là giáo sư tại một số trường đại học trong đó có Columbia và Yale.

Một khám phá cổ điển về các thành phần của tình yêu

Cho dù đó là Romeo và Juliet của Shakespeare hay James Cameron trong Titanic thì tình yêu luôn là chủ đề hấp dẫn chúng ta, và một phần của sự hấp dẫn không chút nghi ngờ này bắt nguồn từ việc chúng ta không thể hiểu được thực sự tình yêu là gì. Liệu nó có đơn thuần chỉ là một phản ứng hóa học trong não hay là một thứ gì đó kỳ diệu và không thể hiểu được?

Trong chương này, dựa trên các khám phá cổ điển về tình yêu của Erich Fromm, chúng ta sẽ được sáng tỏ tại sao chúng ta yêu và yêu bằng cách nào. Nó sẽ đưa bạn vào một hành trình thông qua các cách thức yêu khác nhau. Bạn sẽ được trải nghiệm chúng, và một số điều khác hoàn toàn mới mẻ với bạn. Bạn cũng sẽ có được cái nhìn sâu sắc hơn về việc tối đa hóa khả năng của bạn khi yêu – một kỹ năng thực sự vô giá.

Bạn cũng sẽ khám phá ra:

  • Sự khác biệt giữa tình mẫu tử và tình phụ tử;
  • Xã hội hiện đại đang gây tổn hại đến khả năng yêu của chúng ta như thế nào;
  • Tại sao rèn luyện trong tình yêu lại giống như việc bạn rèn luyện để chơi được một loại nhạc cụ.

Tình yêu là một loại nghệ thuật – nhưng rất ít người nhìn nó theo cách này

Tình yêu là gì? Có phải một cảm giác áp đảo mà chúng ta hy vọng được trải qua? Một cơ hội gặp gỡ? Hay là tất cả những gì chúng ta cần trong cuộc sống? Trong khi nó có thể là tất cả những thứ trên, có nhiều khái niệm về tình yêu hơn là coi nó như đam mê và số phận. Giống như bất kỳ hình thức nghệ thuật nào khác, tình yêu phải được học. 

Tuy nhiên, hầu hết mọi người rất ít nghĩ về việc học yêu. Tại sao? Chúng ta thường nhận định rằng nói về tình yêu rất phức tạp. Khi một mối quan hệ thất bại, chúng ta thường tự trách mình: đơn giản là vì mình chẳng đáng yêu. 

Trên hết, chúng ta sống trong nền văn hóa tiêu dùng, văn hóa khiến cho tình yêu chỉ như một thứ hàng hóa được bán trên thị trường. Vì vậy chúng ta tiếp cận nó với tư duy thị trường. Khi hai người yêu nhau, họ cảm thấy rằng họ đã tìm được đối tượng tốt nhất có sẵn trên thị trường nhờ vào giá trị trao đổi của họ.

Cuối cùng, chúng ta tiếp tục lẫn lộn giữa các trạng thái của tình yêu. Có phải chúng ta đang yêu hay đang ở trong tình yêu? Giai đoạn đột ngột và tuyệt vời của sự thân mật mà chúng ta thường cảm thấy sau khi rơi vào tình yêu thường là kết quả của sự hấp dẫn tình dục. Tuy nhiên, khi nó biến mất, chúng ta thường cảm thấy tình yêu cũng đã biến mất!

Những quan niệm sai lầm đó về tình yêu cần được khắc phục.

Chúng ta có thể bắt đầu bằng cách thay đổi quan niệm của chúng ta về tình yêu – học nó như học vẽ hay học chơi đàn piano. Và giống như vẽ hay chơi đàn, tất cả bắt đầu từ lý thuyết.

Vì vậy, hãy đọc chương tiếp theo để lý giải xem theo lý thuyết tình yêu đòi hỏi những gì và làm thế nào chúng ta có thể đưa lý thuyết vào thực hành. 

“Phải chăng tình yêu là một loại nghệ thuật? Nếu vậy, nó đòi hỏi sự hiểu biết và cố gắng.”

Tình yêu là một hành động cho đi, có thể là vô điều kiện hoặc có điều kiện

Tình yêu rất phổ biến, và nó thường là một trong những thứ đầu tiên mà chúng ta trải nghiệm. Trong các mối quan hệ yêu đương, hai người có thể hòa làm một mà vẫn giữ được sự độc lập và tự do. Bằng cách nào? Đó là cùng chia sẻ tình yêu.

Tình yêu là sự cho đi, và nó có bốn yếu tố chính: chăm sóc, trách nhiệm, tôn trọng và hiểu biết. Chứng minh được các yếu tố này là điều khiến cho tình yêu của bạn trở nên thiết thực và ý nghĩa.

Sự chăm sóc được mô phỏng bằng tình yêu của mẹ dành cho những đứa con trong mối quan tâm tích cực của người mẹ với hạnh phúc của con cái mình.

Tình yêu cũng đòi hỏi trách nhiệm, để ý và phản ứng lại nhu cầu của người kia, cho dù đó là những nhu cầu về thể chất hay nhu cầu tình cảm.

Tôn trọng là yếu tố then chốt thứ ba. Nó khiến chúng ta chấp nhận người chúng ta yêu vì chính bản thân họ chứ không cố gắng thay đổi họ.

Yếu tố thứ tư – yếu tố cuối cùng của tình yêu là sự hiểu biết. Nó không phải là các sự kiện hay con số, mà là những hiểu biết về cảm xúc: biết khi nào thì người thân yêu của chúng ta đang giận, lo lắng hay cô đơn. Hãy tinh tế để đọc được những tín hiệu đó.

Ghi nhớ những điều này trong tâm trí và hãy nhìn một cách gần gũi về sự chăm sóc mà chúng ta nhìn thấy trong mối quan hệ của người mẹ và đứa con. Tình yêu của mẹ là vô điều kiện. Một người mẹ yêu con mình đơn giản vì đó là con của cô ấy. Nhưng người cha thường không yêu theo cách này. Với họ, tình yêu thường có điều kiện. Trong khi người mẹ gắn bó với trẻ trong khoảng thời gian đầu đời, người cha và đứa trẻ lại không mấy ràng buộc cho đến khi chúng lớn hơn một chút.

Điều này có nghĩa là phụ tử thường được trao đi khi những đứa trẻ đúng như sự mong đợi của họ. Tình yêu có điều kiện chỉ có thể nhận được nếu người cho cảm thấy người được nhận xứng đáng. Không giống như tình yêu vô điều kiện, tình yêu có điều kiện có thể biến mất.

“Không có tình yêu, nhân loại không thể tồn tại cho đến tận ngày nay.”

Có nhiều loại tình yêu khác nhau: Tình anh em, tình ái dục, tình yêu với bản thân và tình yêu của Chúa

Tất nhiên các hình thức tình yêu không chỉ có tình yêu của cha và tình yêu của mẹ. Tình yêu đến trong tất cả hình dạng và kích cỡ. Tình anh em, tình ái dục, tình yêu với bản thân và tình yêu với Chúa là bốn dạng biểu hiện khác nhau của tình yêu. Hãy khám phá và so sánh chúng với tình yêu của mẹ.

Tình anh em mang lại nền tảng cho những hình thức tình yêu khác. Nó hướng tới các yếu tố chính – sự chăm sóc, trách nhiệm, sự tôn trọng và hiểu biết – đối với bất kỳ một con người nào khác. Tình anh em là điều cho phép chúng ta cảm nhận được tinh thần đoàn kết của con người, đây chính là trái tim của nhiều tôn giáo. Như nó được viết trong kinh Tân Ước: hãy yêu người bên cạnh như chính mình.

Nhưng tình anh em khác với tình mẫu tử vô điều kiện. Mối quan hệ giữa mẹ và đứa trẻ là một trong số những điều bất bình đẳng, người mẹ có nhiều trách nhiệm hơn trong việc yêu thương và chăm sóc hơn là chiều ngược lại. Còn tình anh em là tình yêu bình đẳng, chia sẻ lẫn nhau.

Tình ái là một dạng thức khác của tình yêu. Trong khi tình yêu của người mẹ phát triển theo hướng tách biệt và tăng dần, còn đứa trẻ phát triển trong một cá thể độc lập, tình ái lại hoạt động theo hướng ngược lại, đưa hai cá nhân lại gần với nhau. Mục đích của tình ái là kết hợp hai người cả về thể chất và tình cảm. Nó là sự chọn lọc và vì vậy, nó khác với tình anh em.

Tình yêu với bản thân (tự yêu) chỉ đơn giản là sự tôn trọng đối với sự toàn vẹn cá nhân và tính duy nhất của mỗi cá nhân. Giống như tình yêu của người mẹ, tự yêu cũng đòi hỏi sự chăm sóc. Quan tâm tới sức khỏe và hạnh phúc chính là cách mà chúng ta thể hiện sự tự yêu. Tuy nhiên, điều quan trọng là phân biệt rõ giữa tự yêu và ích kỷ. Ích kỷ phát sinh khi sự tự yêu diễn ra trong sự cô lập, không nằm trong bất cứ dạng thức yêu nào trong các dạng thức tình yêu kể trên.

Cuối cùng là tình yêu với Chúa. Đây là một dạng thức tình yêu tôn giáo. Nó xuất hiện từ nhu cầu của con người nhằm tìm ra ý nghĩa của thế giới và hướng tới sự kết hợp giữa đời sống tinh thần với một sự hiện hữu của đấng siêu nhiên.

Chủ nghĩa tư bản hiện đại biến quan hệ yêu đương thành mối quan hệ có lợi

Trong chương đầu tiên, chúng ta đã nhìn ta cách mà văn hóa tiêu dùng hiện đại đánh lừa quan niệm của chúng ta về tình yêu. Hãy khám phá sâu hơn về điều này và đi đến tận cùng để biết chủ nghĩa tư bản phương Tây đã gây tai hại thế nào đến khả năng cho và nhận trong tình yêu của chúng ta.

Chủ nghĩa tư bản hiện đại được xác lập bởi sự phân chia lao động căn bản của nó. Trong các doanh nghiệp lớn, nơi nhân viên thực hiện các nhiệm vụ có tính chuyên môn hóa cao, người lao động trở thành một bánh răng nhỏ trong một cỗ máy lớn. Ví dụ, ngành công nghiệp tự động hóa còn hạn chế người lao động đến mức họ chỉ một hành động duy nhất lặp đi lặp lại. Một công nhân có thể phải chịu trách nhiệm về việc gắn các cửa xe trên dây chuyền lắp ráp, và tất cả chỉ có thế. 

Họ bị hạn chế trong những nhiệm vụ nhỏ, ít có cơ hội để tìm kiếm ý nghĩa hay làm trọn vẹn công việc của họ. Họ không chỉ cảm thấy xa lạ với bản thân mà còn xa lạ với người khác. Làm thế nào để chúng ta dám mong đợi con người có thể biết cho và nhận tình yêu trong khi họ cảm thấy mình và những người khác như những cỗ máy tự động xa lạ với nhau? Không có gì ngạc nhiên khi chúng ta coi những mối quan hệ của con người như là một khoản đầu tư để thu được lợi nhuận.

Vì vậy, tình yêu bị thay thay thế bằng những dạng thức ngụy tạo khác trong xã hội phương Tây. Hãy lấy ý tưởng về một cuộc hôn nhân hạnh phúc. Chúng được mô tả bằng một chuỗi hành động trôi chảy, và sự mô tả này nghe có vẻ như đang mô tả về các công ty đối tác lý tưởng vậy.

Cô ấy nên khen ngợi chiếc áo mới và những món anh ấy nấu, ví dụ như vậy. Anh ấy phải lắng nghe cẩn thận khi cô ấy nói về những khó khăn trong công việc và cảm thông cho việc cô ấy về nhà trễ. Đây có vẻ là một cuộc hôn nhân tuyệt vời, nhưng chắc chắn không là tình yêu và sự gần gũi.

Quan niệm sai về tình yêu rất phổ biến, và chúng cản trở khả năng trải nghiệm những mối quan hệ thực sự của chúng ta. Đây chính là lúc để bắt đầu chống lại chúng bằng cách thực hành nghệ thuật yêu thực thụ.

“Nguyên tắc nền tảng của xã hội tư bản và nguyên tắc của tình yêu không hề tương thích với nhau.”

Có ba nguyên tắc trong tình yêu: Kỷ luật, tập trung và kiên nhẫn

Nếu bạn đang mong chờ một công thức dễ áp dụng cho tình yêu ở chương này thì… thật sự xin lỗi! Yêu đương không phải điều đơn giản. Nhưng có ba nguyên tắc có thể chỉ lối cho bạn để bạn học được nghệ thuật yêu hoặc bất kỳ hình thức nghệ thuật nào khác.

Thứ nhất là kỷ luật. Như bất kỳ môn nghệ thuật nào, kỷ luật là điều quan trọng, và bạn cần có nó nếu bạn muốn yêu thành thục. Chúng ta sống kỷ luật bằng cách thức dậy đều đặn vào một giờ nhất định và dành một phần thời gian mỗi tuần cho những hoạt động giúp chúng ta phát triển như thiền định, đọc sách hay tập thể dục. Và chúng ta cố gắng không quá đắm mình vào chủ nghĩa duy vật bằng cách xem các bộ phim hoặc một cuốn tiểu thuyết bí ẩn thay cho cuộc sống thực sự.

Tập trung là nguyên tắc thứ hai giúp bạn giữ đúng tiến độ. Tập trung là điều cực kỳ quan trọng  để phát triển bất cứ kỹ năng nào. Có vẻ nó là một điều khá hiếm trong văn hóa phương Tây. Chúng ta thích sự đa nhiệm và ghét lãng phí thời gian. Tuy nhiên, chính vì điều này mà chúng ta khó gặt hái được các lợi ích của sự tập trung thực sự. 

Bước đầu tiên hướng tới tập trung để học cách tập trung là thoải mái với sự cô đơn. Bạn sẽ không thể tập trung nếu bạn một mình đối diện với bản thân và suy nghĩ của mình. Hãy thử nhắm mắt lại và tưởng tượng ra một màn hình màu trắng trống rỗng. Nếu bạn cảm thấy rất khó để chặn lại những hình ảnh và suy nghĩ đang cản trở bạn, thì bạn cần thử lại một vài lần nữa!

Nguyên tắc thứ ba – nguyên tắc cuối cùng chính là kiên nhẫn. Kiên nhẫn, giống như tập trung, không phải là điều cố định trong văn hóa hiện đại. Chúng ta luôn nóng lòng có được kết quả với sản lượng tối đa và sự nỗ lực tối thiểu. Để nuôi dưỡng sự kiên nhẫn, hãy thử chậm lại với những tương tác trong cuộc sống của bạn.

Tổng kết

Thông điệp chính của cuốn sách là

Tình yêu không phải chỉ là thứ mà ta nhận được, mà là cả những thứ ta cho đi. Để yêu đúng cách, chúng ta phải hiểu sâu hơn về các cách thức yêu khác nhau, và luôn nhận thức được những cách thức có thể đe dọa đến mối quan hệ của chúng ta. Hãy đối xử với tình yêu bằng tất cả sự cống hiến và kỷ luật, chúng ta có thể củng cố mối quan hệ với con trẻ, với bạn bè, với người yêu và cả người lạ.

Gợi ý sách khác

Lý Thuyết Chung Của Tình Yêu, Thomas Lewis, Fari Amini và Richard Lannon