Quá Tải

Overwhelmed: Work, Love and Play When No One Has The Time: Brigid ...

Overwhelmed, Brigid Schulte

Quá tải giải thích tại sao những thái độ lỗi thời của chúng ta về giới tính, việc làm cha mẹ và những cuộc tranh đua đang khiến chúng ta căng thẳng và điên cuồng. Những suy nghĩ cổ hủ đó đang kìm hãm chúng ta sống một cuộc sống hạnh phúc và thỏa mãn hơn. Mọi thứ không cần phải như thế. Vẫn có những con đường khác để sống, chúng ta chỉ cần học cách thực hiện chúng. 

Cuốn sách này dành cho bất kì ai cảm thấy căng thẳng hay quá tải trong cuộc sống bởi những ràng buộc về vai trò hay định kiến xã hội.

Tác giả cuốn sách là một nhà báo cho tờ Washington Post. Brigid Schulte viết về những vấn đề công việc, cuộc sống và sự nghèo túng. Cô cũng tìm hiểu về khái niệm công việc và thời gian rảnh rỗi ở nước Mỹ để trả lời câu hỏi làm thế nào chúng ta có một cuộc sống tốt đẹp. Cô cũng là tác giả của tờ Phong cách và tầm nhìn.

Bố mẹ thường bị áp lực, không có thời gian rảnh rỗi do quá nhiều việc để làm, đặc biệt là những bà mẹ.

Tất cả chúng ta đều biết cảm giác bị quá tải là như thế nào. Cân bằng giữa công việc và cuộc sống cá nhân đã đủ khó khăn ngay cả khi bạn không có ai phụ thuộc, nhưng nó còn tệ hơn khi bạn làm bố mẹ.

Rõ ràng là bố mẹ ngày nay thường áp lực vì phải vật vã với những giờ làm việc dài và chăm sóc một gia đình. Sự cân bằng này đặt một gánh nặng lớn lên những người chỉ có ít thời gian.

Trong một nghiên cứu năm 2008, Viện Gia đình và Công việc đã hỏi những người Mỹ đang làm việc về cuộc sống thường ngày của họ và phát hiện ra rằng một nửa người trả lời cảm thấy họ có quá nhiều nhiệm vụ cho một ngày điển hình. Khoảng hai phần ba cảm thấy họ không có đủ thời gian cho bản thân hay sở thích cá nhân; và ba phần tư trả lời rằng họ không có đủ thời gian cho con mình.

Cảm giác quá tải này đặc biệt diễn ra với phụ nữ. Từ những năm 1970, số phụ nữ được tuyển dụng đã tăng lên đáng kinh ngạc, dẫn tới tình huống nhiều người mẹ phải làm toàn thời gian để duy trì một công việc mang lại đủ thu nhập. 

Một nghiên cứu khác được thực hiện năm 2014 đã hỏi những người mẹ có con dưới sáu tuổi liệu họ có thời gian rảnh rỗi không. Không ai trong số họ trả lời có! Tuy nhiên việc thiếu thời gian rảnh rỗi không chỉ là một vấn đề của riêng những bà mẹ; chỉ 5% trên tổng số những ông bố trong nghiên cứu trả lời rằng họ có thời gian rảnh. 

Không có gì đáng ngạc nhiên, việc thiếu thời gian rảnh đã dẫn tới tỉ lệ căng thẳng và lo lắng cao ở Mỹ.

Tổ chức tâm lí ở Mỹ đã báo cáo vào năm 2011 rằng người Mỹ thường xuyên bị căng thẳng quá mức. Trước đó, một nghiên cứu năm 2007 của Tổ chức Sức khỏe Thế giới chỉ ra rằng người Mỹ mặc dù sống ở một trong những nước giàu nhất thế giới nhưng lại là những người lo lắng nhất trên thế giới. 

Vậy cuộc sống là căng thẳng – nhưng liệu áp lực có phải là vấn đề quá lớn? Có đấy, chúng ta sẽ tìm hiểu nguyên nhân ở chương tiếp theo. 

Quá nhiều áp lực sẽ gây tổn hại não bộ và khiến chúng ta mất kiểm soát đối với cảm xúc. 

Căng thẳng có phải luôn luôn có hại không? Nói một cách ngắn gọn thì là không. Cảm giác căng thẳng hay lo lắng trong thời gian ngắn thực ra có lợi cho con người qua từng thời kì tiến hóa, làm sắc bén các giác quan của chúng ta lúc nguy hiểm cận kề. 

Tuy nhiên, sự căng thẳng thường xuyên gây ra bởi cảm giác quá tải hàng ngày không có lợi chút nào. Thực tế, căng thẳng liên tục có thể gây tổn hại não bộ của chúng ta.

Emily Ansell, trợ lí giáo sư tâm thần học ở Trung tâm Căng thẳng đại học Yale, đã tìm ra bằng chứng cho tác hại này trong một nghiên cứu. Cô phát hiện ra rằng những người liên tục bị quá tải có phần vỏ não trước trán (phần của não bộ liên quan đến những hành vi phức tạp, như lên kế hoạch, tự kiểm soát và lập luận) nhỏ hơn những người có cuộc sống ít áp lực hơn.

Hơn thế nữa, hạch hạnh nhân – phần “cổ nhất” của não bộ liên quan đến cảm giác sợ hãi, tức giận và lo lắng – của những người liên tục bị căng thẳng sẽ lớn dần lên.

Ansell dự đoán những thay đổi của não bộ liên quan đến việc suy khả năng kiểm soát cảm xúc, và tăng nguy cơ biểu hiện hành vi nghiện ngập hoặc tự hủy hoại.

Tuy nhiên, không chỉ cá nhân phải chịu đựng từ việc bị quá tải. Mức độ căng thẳng cao trải nghiệm bởi nhiều người có thể dẫn tới tác động xấu cho cả xã hội. 

Bruce McEwen, trưởng khoa thần kinh nội tiết tại đại học Rockefeller ở New York, phát hiện ra các sinh viên y khoa bị căng thẳng quá mức ít có khả năng đưa ra những quyết định phức tạp một cách hiệu quả và có thể mắc những lỗi bất cẩn.

Nhà tâm lí học Mihaly Csikszentmihalyi cũng cho rằng sống với căng thẳng liên tục khiến chúng ta không thể suy nghĩ một cách rõ ràng và theo trình tự, làm cho việc chạm đến trạng thái “dòng chảy suy nghĩ” – khi một người tập trung cao độ vào một nhiệm vụ và tìm ra những giải pháp sáng tạo cho một vấn đề phức tạp – trở nên khó khăn hơn. 

Thời đại công nghệ đã góp phần tăng năng suất; tuy nhiên những nhân viên thì chưa bao giờ chậm lại.

Chúng ta đã biết rằng áp lực là tồi tệ và sự lo lắng có thể làm tổn thương chúng ta về mặt tinh thần và thể chất. Nhưng tại sao xã hội lại chạm đến mức quá tải như thế này?

Tác động của cuộc cách mạng công nghiệp chính là nguyên nhân quan trọng khiến thế giới căng thẳng hơn. Với sự xuất hiện của ngành công nghiệp sản xuất cuối những năm 1700 và đầu những năm 1800, năng suất, hay khả năng hoàn thành nhiều việc nhất trong thời gian ngắn nhất, trở thành mục tiêu trung tâm.

Điều này có nghĩa công nhân phải làm việc chăm chỉ hơn với thời gian tăng lên. Kể từ đó, thói quen làm việc này trở thành quy tắc tiêu chuẩn, ít nhất là ở Mỹ. 

Năm 2001, tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD) đã phát hiện trong “chỉ số Cuộc sống tốt đẹp hơn” rằng người Mỹ làm việc với thời gian dài nhất trong thế giới công nghiệp hóa, và xu hướng này ngày càng tăng lên trong khoảng những năm 1990.

Ngoài làm việc nhiều giờ, nhiều nơi làm việc ở Mỹ còn không linh hoạt khi so sánh với các nước thuộc OECD khác. Điều này gây ra áp lực giữa trách nhiệm công việc và cuộc sống gia đình. 

Ví dụ, người Mỹ thường không thể yêu cầu những giờ làm việc linh hoạt hay công việc bán thời gian. Hơn thế nữa, những người làm việc bán thời gian thường không đạt được lợi ích hay bảo hiểm; không giống như nhiều nước châu Âu khác. Khối lượng công việc của người Mỹ cũng tăng lên kể từ khi thời đại thông tin bắt đầu.

Nói tóm lại, chúng ta vẫn chưa phát triển đủ để đối mặt với sự tràn vào ồ ạt của lượng thông tin mỗi ngày. Thực tế, một nghiên cứu bởi nhà nghiên cứu Jonathan Spira đã chỉ ra rằng một công nhân Mỹ trung bình có thể phải dành trên nửa ngày làm việc chỉ để xử lí email!

Xác định điều gì nên tập trung vào là một lí do chính của sự căng thẳng và năng suất kém.

Chuyên gia về quản lí thời gian David Allen nhận định: cố gắng quyết định điều cần tập trung trong một ngày làm việc có thể dẫn đến mệt mỏi, điều tạo ra cảm giác lo lắng day dứt. 

Sự căng thẳng liên tục này chia nhỏ năng lực kiểm soát của mỗi cá nhân, khiến cho việc hạn chế sự gián đoạn trở nên khó khăn hơn. Điều này còn phá vỡ năng suất, bởi chúng ta mất thời gian để hồi phục sau mỗi lần gián đoạn. 

Bố làm việc; mẹ chăm sóc con cái. Những kiểu mẫu xưa cũ vẫn tồn tại trong thời hiện đại.

Mặc dù chúng ta có vẻ như đang sống trong thế giới hiện đại hơn, rất nhiều người vẫn đang bị ảnh hưởng một cách vô thức bởi những quan niệm hay kiểu mẫu từ thế hệ ông bà.

Kiểu mẫu điển hình xoay quanh quan niệm về người đàn ông làm việc lí tưởng, người tập trung vào sự nghiệp từ lúc trưởng thành đến lúc nghỉ hưu, và người mẹ lí tưởng, một mình chăm sóc cho những đứa con và gia đình.

Mặc dù chúng ta không thú nhận điều này một cách cởi mở, những người đi chệch khỏi hình mẫu này thường bị xem là có chút không bình thường.

Ví dụ, một nghiên cứu năm 2012 bởi tổ chức WFD cho thấy hơn 2000 nhà quản lí, cố vấn và cán bộ cấp cao biểu lộ sự thiên vị người chăm sóc một cách rõ ràng. Hơn nửa số người tham gia nghĩ rằng người đàn ông gắn bó với cuộc sống cá nhân và gia đình không thể cống hiến tương đương cho công việc của họ. 

Sự tồn tại của vai trò rõ ràng như thế mang đến áp lực đặc biệt cho phụ nữ, người bị xâu xé bởi những kì vọng trong công việc và cái nhìn của xã hội về vai trò của họ trong gia đình, từ đó dẫn đến cảm giác tội lỗi và căng thẳng. 

Một nghiên cứu năm 2008 trong tạp chí Tâm lí học Ứng dụng cho thấy những người mẹ làm việc bị xem là ích kỉ và không quan tâm tới gia đình. 

Sức mạnh của quy chuẩn xã hội cũng khuyến khích một số hành vi trong người đàn ông, gây ra áp lực, và thường đàn ông cũng bị trừng phạt khi họ không tuân theo kì vọng của xã hội. 

Vậy làm thế nào chúng ta giải quyết tình trạng này? 

Chúng ta có cần làm việc 100 giờ để tăng năng suất không? Không. Thời gian làm việc linh hoạt chính là tương lai.

Làm thế nào để chúng ta loại bỏ những giờ làm việc cố định, dài đằng đẵng để tiến tới điều gì đó con người hơn và ít căng thẳng hơn? 

Hãy nhìn vào một số ví dụ về các công ty đã tìm ra những chiến lược làm việc linh hoạt và thành công. 

Công ty thiết kế phần mềm Menlo Innovations được sáng lập bởi Rich Sheridan, một người đàn ông phải bỏ ra nhiều năm trời làm việc không hề vui vẻ ở những nơi làm việc căng thẳng truyền thống.

Để tạo ra một môi trường cho năng suất và phúc lợi của nhân viên, Sheridan tập trung vào  sự linh hoạt. Nhằm hạn chế những giờ làm việc dài đằng đẵng chỉ để đạt được những mục tiêu vô lí, công ty tập trung vào việc đặt ra những mục tiêu thực tế. Và để đảm bảo đạt được những mục tiêu này, công ty đã tạo ra một văn hóa giúp các nhân sự chia sẻ thông tin phản hồi có tính xây dựng một cách thường xuyên, để nhân viên tự do làm việc ở nơi và bất cứ lúc nào họ cảm thấy phù hợp. 

Kết quả, nhân viên của Menlo thể hiện sự thỏa mãn đáng ngạc nhiên với sự cân bằng giữa công việc và cuộc sống, và cả công ty đã được khen ngợi vì sự năng động và sáng tạo. Hơn thế nữa, Menlo đã được tổ chức Tâm lí học Mỹ gọi là một trong những “nơi làm việc tốt cho tinh thần” ở Mỹ.

Một ví dụ thú vị khác là Clearspire, một công ty luật trực tuyến. Clearspire khai thác sức mạnh của công nghệ để cho phép nhân viên làm việc tại nhà. 

Thực tế cho thấy những ông bố bà mẹ được cho phép giao tiếp qua điện thoại từ một “văn phòng trực tuyến” thường làm việc năng suất hơn và ít bị quá tải hơn. Làm việc ở nhà cho phép nhân viên có nhiều sự tự do đối với việc tổ chức công việc và thời gian cho gia đình.

Bố mẹ có thể tham dự những sự kiện quan trọng trong gia đình và có nhiều thời gian hơn cho hoạt động vui chơi, và quan trọng hơn, có thể làm việc khi họ năng suất nhất. 

Ý tưởng đánh giá năng suất bằng số giờ làm việc đang dẫn tới một không khí làm việc đáng tin cậy hơn, khi nhân viên như những người làm việc ở Menlo được giao cho các mục tiêu rõ ràng, cụ thể và sự tự do để đạt được chúng theo cách mà họ cảm thấy phù hợp. 

Và quan trọng hơn, Menlo đã đạt được sự thành công về cả tài chính và uy tín. 

Hình mẫu về giới tính không phải là thứ bẩm sinh. Qua những chính sách cộng đồng tốt, chúng có thể được cải thiện. 

Bạn có thể nghĩ, nếu hình mẫu về giới tính vẫn còn sức kéo trong xã hội, có lẽ chúng là cách để giải thích mọi thứ – và chúng ta cứ nên chấp nhận và tiếp tục sống như thế.

Không, chúng ta không nên. Thực ra, hình mẫu giới tính được hình thành bởi xã hội chứ không phải được quyết định bởi sinh học.

Nhà nhân loại học người Mỹ Sarah Hardy đã thực hiện một nghiên cứu về việc nuôi dạy trẻ của bộ tộc King ở sa mạc Kalahari, Châu Phi: thay vì chấp nhận khái niệm mẹ như một người chăm sóc duy nhất, trẻ em ở đó được nuôi nấng bởi mọi người trong bộ tộc, một cách thức có tên gọi là alloparenting. 

Không chỉ nước Mỹ mà ở nhiều nước khác, dễ nhận ra rằng kiểu mẫu về giới tính khó để vượt qua như thế nào.

Đan Mạch là một ví dụ điển hình. Đất nước này đã dành 40 năm qua để đưa ra các chính sách với mục đích thay đổi sự phân biệt giới tính. Những chính sách tiến bộ bao gồm một năm nghỉ sau sinh cho người mẹ và cả người bố; thiết lập số giờ làm việc tối đa và bảo đảm sự chăm sóc trẻ em với chất lượng tốt nhất. 

Kết quả là những chính sách đó đã mang lại sự thay đổi tích cực cho xã hội. Phụ nữ ở Đan Mạch tận hưởng số thời gian rảnh rỗi nhiều nhất trên thế giới. Hơn thế nữa, 60% đàn ông ở Đan Mạch trả lời rằng họ hạnh phúc trong những mối quan hệ khi trách nhiệm gia đình và con cái được chia sẻ công bằng, đây là một số lượng tương đối cao khi so sánh với nước Mỹ. 

Đan Mạch đã làm một tấm gương rất tốt, khi mà đất nước này liên tục được xếp hạng là hạnh phúc nhất; có kinh tế cạnh tranh hơn; và 80% phụ nữ Đan Mạch có việc làm.

Vậy là với chính sách cộng đồng tốt và những nơi làm việc hỗ trợ, chúng ta có thể thay đổi vai trò kiểu mẫu giới tính, giảm sự căng thẳng không cần thiết cho cả nam giới và nữ giới.

Hãy chấp nhận rằng bạn không thể làm tất cả mọi thứ ngày hôm nay. Hãy dành thời gian cho thiền định hoặc chánh niệm.

Chúng ta đều biết mình cần phải vượt qua những tác nhân gây căng thẳng trong xã hội.

Bây giờ hãy tập trung vào việc vượt qua những vấn đề của chính mình theo phương diện cá nhân.

Đầu tiên, chúng ta nên hiểu rằng như những cá nhân, chúng ta không thể làm mọi thứ. Thay vào đó, chúng ta nên chỉ làm những việc trong khả năng của mình.

Bị bao vây bởi một danh sách dài vô tận những công việc cần làm thường dẫn tới cảm giác mâu thuẫn với những điều chúng ta nên làm ngay lập tức. Điều này gây ra áp lực và giảm năng suất. Để ngăn chặn, chúng ta cần nhận thức được rằng mình không thể làm mọi thứ.

Nhà tâm lí học David Hartman và Diane Zimberoff khuyến khích rằng mọi người nên giữ những kì vọng thực tế về điều họ có thể đạt được trong một ngày cụ thể, và sắp xếp thứ tự ưu tiên bằng cách tập trung vào những nhiệm vụ quan trọng nhất. Bởi bởi vì hoàn thành những nhiệm vụ này sẽ khiến chúng ta cảm giác thỏa mãn và năng suất.

Thiền định và luyện tập chánh niệm thường là những phương pháp tốt để vượt qua căng thẳng và lo lắng.

Giáo sư Mihaly Csikszentmihalyi đã quan sát não bộ khi “phần não trái chuyển sang những suy nghĩ tồi tệ, những kế hoạch tủn mủn, những kí ức buồn và nỗi lo lắng về tương lai”. Ông nhấn mạnh rằng “sự biến đổi, hay rối loạn, nhầm lẫn, suy sụp là lỗi của nhận thức.”

Một cách để giải quyết những vấn đề này là tập chánh niệm và thiền định, bao gồm học cách cảm nhận cơ thể và tâm trí trong khoảnh khắc hiện tại, và chỉ đơn giản quan sát ý nghĩ của bạn.

Chỉ một vài phút thiền một ngày có thể giúp bạn tìm thấy sự bình thản và loại bỏ được những căng thẳng không cần thiết.

Trong một nghiên cứu, các nhà thần kinh học ở Đại học Harvard phát hiện ra rằng sau khi luyện tập chánh niệm và thiền định trong tám tuần, vỏ não trước – phần chịu trách nhiệm lên kế hoạch và tự kiểm soát – mở rộng ra. Và phần trung tâm sợ hãi trong não bộ thu nhỏ lại. 

Kết luận

Thông điệp cuốn sách

Chúng ta không cần sống và làm việc theo những ý kiến cổ hủ và các quan niệm cũ. Thay vào đó, chúng ta có thể thay đổi cách sống cá nhân, nơi làm việc và cả xã hội nói chung để tạo dựng cuộc sống ít căng thẳng và hạnh phúc hơn. 

Lời khuyên thực tế

Hãy tìm một nơi yên tĩnh để thiền mỗi ngày.

Hãy đánh bại cảm giác bị quá tải bằng việc luyện tập chánh niệm hay thiền định thường xuyên. Bạn chỉ mất vài phút mỗi ngày! Thiền định là một phương pháp lắng nghe tâm trí và cơ thể có thể giúp bạn đạt được sự bình an và nhìn được viễn cảnh, dù hoàn cảnh công việc và xã hội của bạn như thế nào.

Gợi ý sách khác

Dọn Dẹp Làm Nên Cuộc Sống Kỳ Diệu, Marie Kondo