Nghệ Thuật Giao Tiếp

The Art of Communicating, Thich Nhat Hanh

Cuốn sách dựa trên những kiến thức Phật Giáo, phác họa cái nhìn sâu sắc đầy giá trị về con đường trở thành một người giao tiếp tốt hơn bằng việc thực hiện chính niệm. 

Ai nên đọc cuốn sách này

•       Những ai mong muốn trở thành người giao tiếp tốt.

•       Những người có niềm đam mê với Phật giáo

•       Bất kỳ ai mong muốn có sự kết nối tốt với mọi người xung quanh. 

Tác giả

Thích Nhất Hạnh là một tu sĩ Phật giáo đến từ Việt Nam. Ông đã có hơn 100 cuốn sách được xuất bản, trong đó có Giận (Anger) – cuốn sách được bán chạy nhất tại New York. Năm 1967, ông được đề cử giải Nobel vì Hòa bình.

Học cách cải thiện bất cứ mối quan hệ nào thông qua việc giao tiếp hiệu quả

Có bao giờ bạn tự hỏi điều gì là vấn đề lớn nhất trong các mối quan hệ của bạn, trong gia đình, công việc hay với những người bạn thân? Vấn đề có thể nằm ở cách giao tiếp chưa được lành mạnh của bạn.

Điều đó có nghĩa là gì?

Tác giả Thích Nhất Hạnh giải thích những hình thức giao tiếp nào tốt cho bạn, những hình thức nào bạn nên tránh… Ông cho rằng để giao tiếp tốt với người khác, trước tiên bạn cần hiểu bản thân. Tuy nhiên hầu hết chúng ta hiếm khi trò chuyện với chính mình, đó là lý do tại sao chúng ta gặp phải nhiều vấn đề khi giao tiếp với người khác.

Trong bản tóm tắt này, bạn sẽ

•       Bắt đầu suy nghĩ xem bạn có thật sự hiểu mọi người xung quanh

•       Học cách bắt đầu một ngày bằng những điều tốt lành.

Chúng ta giao tiếp bằng hai cách: lối nói bổ ích và lối nói tiêu cực

Giao tiếp khéo léo rất quan trọng trong những mối quan hệ cá nhân cho đến những cuộc giao dịch kinh doanh hàng tỷ đô-la. Chính xác thì khái niệm “khéo léo” trong giao tiếp là gì?

Hãy nghĩ sự giao tiếp như đồ ăn. Một số đồ ăn bổ dưỡng còn số khác lại độc hại. Lối nói bổ ích là sự hiểu biết và tích cực, trong khi lối nói độc hại khiến mọi người có cảm xúc tiêu cực như giận dữ hay thất vọng.

Thử tưởng tượng bạn đang mong chờ phản hồi từ một dự án, nhưng sếp của bạn đến và nói: “Thật sự quá tệ. Anh là một kẻ vô dụng không xứng đáng với vị trí của mình.” Đó có thể được coi là cách nói tiêu cực. Mặt khác, nếu cô ấy nói: “Tôi nghĩ có một số điều chúng ta cần cải thiện” thì đó lại là lối nói bổ ích. Bạn có thể tận dụng được cách nói này.

Vậy làm thế nào để bạn có thể ăn nói khéo léo hơn và phát triển phong cách giao tiếp lành mạnh hơn?

Bước đầu tiên là bạn cần phải hiểu cách trò chuyện của chính mình. Bạn phải luyện tập  chính niệm. Chính niệm có nghĩa là tập trung toàn bộ cảm xúc, cảm giác và suy nghĩ của mình vào một sự vật, sự việc mà không có bất cứ sự phán xét gì tại một thời điểm nhất định ở hiện tại. (Chính niệm hay chánh niệm là một trong tám chi phần quan trọng của Bát chánh đạo, là sự tỉnh giác, không quên niệm, biết rõ các pháp một cách trọn vẹn, biết rõ những gì phát sinh ngay trong mỗi giây phút của hiện tại, bây giờ và ở đây. Chính niệm là sự biết rõ (tuệ tri) được những gì đang có mặt, đang xảy ra).

Khi bạn ở trạng thái đó, bạn sẽ cảm thấy vô tư và giao tiếp một cách khách quan nhất. Bạn sẽ nhận ra đâu là những điều không nên nói ra, từ đó kiềm chế bản thân tốt hơn.

Chính niệm cũng giúp bạn trở nên miễn dịch với những lời nói tiêu cực từ người khác. Khi đó, bạn sẽ ít phán xét người khác hơn. Bạn hiểu rằng những lời nói tiêu cực chính là kết quả của những khổ đau mà họ phải trải qua, bởi vậy, bạn sẽ cảm thông với họ nhiều hơn.

“Với chính niệm, chúng ta có thể tạo ra những suy nghĩ, cách truyền đạt và hành động khiến mối quan hệ trở nên tốt đẹp hơn.”

Nếu bạn muốn giao tiếp hiệu quả với mọi người xung quanh, trước tiên hãy giao tiếp với chính bản thân mình

Chắc chắn bạn dành một phần lớn thời gian trong ngày để giao tiếp với người khác, nhưng bạn đã dành bao nhiêu thời gian để trò chuyện với chính mình? Có lẽ rất ít ỏi.

Trò chuyện với bản thân là yếu tố quan trọng, cần thiết cho việc luyện tập chính niệm và cả sự giao tiếp lành mạnh. Giao tiếp với bản thân là khi bạn lắng nghe tâm trí và cả cơ thể mình. Điều đó đơn giản như khi bạn ngồi xuống và hít thở.

Khi bạn làm điều này, bạn có thể hoàn toàn tập trung vào hiện tại, chứ không phải quá khứ hay tương lai. Chỉ có bạn, sức khỏe và trạng thái cảm xúc của bạn trong khoảnh khắc ấy. Nó đặc biệt hữu ích khi bạn rơi vào đau khổ, bởi lý do của sự đau khổ không biểu hiện ra ngoài ngay lập tức.

Khi bạn làm chủ được nghệ thuật giao tiếp với chính mình, bạn sẽ giao tiếp với người khác tốt hơn. Thấu hiểu được suy nghĩ của chính mình cho phép bạn thấu hiểu người khác.

 Ví dụ, một người không hạnh phúc và cảm thấy không thể tự thay đổi trạng thái đó. Hãy nói rằng cô ấy đau khổ vì các vấn đề trong mối quan hệ của mình, nhưng không thể đoán ra chính xác điều gì khiến cô trở nên u buồn.

Điều cô ấy cần là chính niệm. Nếu cô có thể hiểu được nỗi đau khổ của mình (ví dụ, nỗi u buồn xuất phát từ việc người chồng không giúp cô chăm sóc gia đình), cô ấy sẽ cảm thông cho anh ấy nhiều hơn là hơn tự khiến mình đau buồn (có thể vì anh ấy phải làm tăng ca và kiệt sức khi trở về nhà).

Vì vậy, chính niệm sẽ giúp cô ấy hiểu sâu sắc về chồng của mình hơn. Cô có thể trò chuyện thẳng thắn hơn và cố gắng hướng tới một cách giải quyết ổn thỏa với chồng mình. Muốn giao tiếp hiệu quả với người khác, trước hết chúng ta cần trò chuyện với bản thân.

“Nếu bạn không thể chấp nhận bản thân… làm cách nào bạn có thể yêu một người khác và nói rằng bạn yêu họ?”

Lắng nghe nỗi đau của người khác để giúp họ cảm thấy khá hơn

Có phải bạn từng khám phá ra một thứ gì đó mới mẻ về người vợ/chồng của mình? Thứ gì đó mà bạn không thể tin rằng mình đã để lỡ? Chúng ta không thể luôn luôn hiểu hết những người gần gũi bên mình. Bởi vì chúng ta đã không lắng nghe.

Thỉnh thoảng tâm trí của chúng ta sẽ đang ở một nơi nào đó trong khi người bạn đời của mình nói chuyện. Chồng hay vợ bạn có thể đề cập đến một vấn đề nghiêm trọng về cuộc hôn nhân, nhưng bạn chỉ nghĩ về việc dọn dẹp bể bơi hay trả hóa đơn tiền điện.

Ngay cả khi chúng ta  nói chuyện với người đối diện, đôi khi chúng ta vẫn ngắt lời họ chỉ để giải thích tại sao chúng ta nghĩ họ đã sai. Cách giải quyết vấn đề này đó là: lắng nghe chính niệm. Lắng nghe chính niệm có nghĩa là chăm chú lắng nghe những gì người khác nói mà không đánh giá họ.

Khi một ai đó tâm sự với bạn về những gì họ gặp phải, một sự cám dỗ nào đó khiến bạn muốn ngắt lời họ, đặc biệt là khi bạn muốn thay đổi nhận thức của người đối diện. Tuy nhiên, điều này có thể khiến bạn không tập trung vào cảm xúc của họ – điều mà bạn không nên làm khi trò chuyện.

Lắng nghe chính niệm cũng có nghĩa là không chê trách ai vì bất cứ điều gì. Hãy tưởng tượng bạn đang lắng nghe một người bạn kể rằng vừa chia tay bạn gái, dù lúc đó bạn nghĩ phần nào sai lầm do anh ấy, nhưng bạn phải nhận ra rằng đây không phải là thời điểm thích hợp để nói ra điều đó, bới nó sẽ khiến anh ta càng đau khổ hơn mà thôi. Mục đích của lắng nghe chính niệm là giúp đỡ người khác, hãy để họ nói ra những gì họ cần. Sau đó bạn có thể giúp đỡ họ khắc phục mọi hiểu lầm.

Khi người đối diện cảm nhận được sự thấu hiểu và quan tâm từ bạn, nỗi đau của họ sẽ giảm bớt đi phần nào.

Bạn có thể bày tỏ tình yêu và sự cảm kích với người khác bằng những câu “thần chú”

Tránh lối nói tiêu cực là một điều cần thiết, nhưng phong cách trò chuyện tích cực là gì? Bằng cách nào chúng ta có thể tạo nên chúng? Chiến lược tuyệt vời để giữ phong cách trò chuyện tích cực là sử dụng thần chú để thể hiện cảm xúc nào đó. Trong đạo Phật, có ba câu thần chú khiến mọi người biết bạn yêu quý và cảm thông với mọi họ.

“Tôi ở đây vì bạn” là câu thần chú đầu tiên. Nó củng cố nền tảng tình cảm của bạn. Nó khẳng định một điều: bạn là một món quà trong cuộc sống của ai đó, bạn đến để yêu thương họ. Câu thần chú trên sẽ có hiệu quả khi bạn giao tiếp với những người quan tâm đến cảm giác được trân trọng. Sẵn sàng giúp đỡ ai đó là món quà tuyệt vời nhất mà bạn có thể mang lại cho họ. Nếu bạn nói ra câu thần chú này cùng chính niệm và lòng trắc ẩn, họ sẽ thực sự cảm kích. 

Thần chú thứ hai là “Tôi biết bạn ở đó, và tôi rất hạnh phúc.” Điều quan trọng là để những người thân yêu biết sự hiện diện của họ là điều quan trọng với bạn. Hãy tưởng tượng bạn đang ngồi bên cạnh đối tác trong xe hơi. Sẽ không có gì bất thường trong tình huống này nếu bạn suy nghĩ về mọi thứ ngoại trừ người bên cạnh bạn. Điều này dễ khiến họ cảm thấy bị coi như vô hình. Nhưng nếu bạn dành chút thời gian để cho họ biết rằng bạn đang chú ý đến họ và sự hiện diện của họ khiến bạn vui vẻ, họ sẽ cảm thấy được yêu và bản thân có giá trị.

Bạn có thể nói câu thần chú thứ ba khi người bạn yêu thương đang phải chịu đựng nỗi đau: “Tôi biết bạn đang đau khổ, và đó là lí do tôi ở đây cùng  bạn.” Giống như câu thần chú đầu tiên, nó khiến người ta biết bạn đang ở đó để truyền sức mạnh cho họ. Đồng thời nó nhấn mạnh rằng cảm xúc của họ có ý nghĩa đối với bạn. Đây là một phần quan trọng của việc lắng nghe.

Ba câu thần chú khác mang hạnh phúc đến bên bạn

Ba câu thần chú đầu tiên tập trung vào việc giúp người khác vơi đi nỗi đau, nhưng những cảm xúc của bạn cũng rất quan trọng. Ba câu thần chú được đề cập ở đây sẽ mang lại niềm hạnh phúc cho bạn.

Thần chú thứ tư là “Tôi bị tổn thương, hãy giúp đỡ tôi.” Hãy sử dụng nó khi bạn muốn cho những người khác biết bạn đang cần sự giúp đỡ. Khi một ai đó làm tổn thương chúng ta, chúng ta thường quá tự trọng hoặc sợ hãi không để họ biết. Nếu ai đó xúc phạm bạn mà bạn không nhận ra, bạn có thể quay lưng đi, hoặc hành động như thể bạn không cần họ nữa. Bạn thậm chí có thể vô tình hoặc cố tình “trừng phạt” người đó. Khi bạn luyện tập chính niệm, bạn sẽ có lòng cảm thông hơn. Nếu ai đó làm bạn đau, bạn sẽ tìm hiểu lý do tại sao thay vì bỏ qua chúng.

“Đó là một khoảnh khắc hạnh phúc” là thần chú thứ năm. Đôi khi chúng ta quên đi việc thừa nhận hạnh phúc, vì vậy đây sẽ là lời nhắc nhở mạnh mẽ… Khi bạn nói câu thần chú này với người bạn yêu, nó sẽ nhắc nhở hai bạn đã may mắn như thế nào khi có thể ở bên nhau.

Điều quan trọng phải nhớ rằng bạn không cần chờ đợi một thời điểm bất ngờ nào để nói ra điều đó. Hãy dành thời gian để cảm nhận từ những điều nhỏ nhặt như hoàng hôn tuyệt đẹp hay đơn giản là cả hai chúng ta còn sống. 

Câu thần chú thứ sáu là “Bạn cũng có phần đúng”, nó sẽ hữu ích khi ai đó phê bình hoặc ca ngợi bạn. Thần chú thứ sáu nhấn mạnh rằng một con người bao gồm nhiều khía cạnh: tích cực và tiêu cực. Thần chú này thể hiện rằng bạn đánh giá cao sự khen ngợi và phê bình của người khác, nhưng nó cũng nhắc nhở bạn rằng bạn có những phẩm chất khác nữa.

Sử dụng câu thần chú thứ sáu sẽ giúp bạn giữ vững quan điểm trong nhiều tình huống. Bạn sẽ trở nên khách quan hơn, ít phán xét hơn, điều này rất quan trọng cho nhận thức.

Bạn cũng có thể thốt ra câu thần chú đó với chính bản thân. Khi ai đó chỉ trích bạn, hãy nhớ đó chỉ là một phần con người bạn. Lời phê bình đó phần nào đúng, nhưng về khách quan mà nói, đó không phải là lí do để dao động hay cảm thấy quá khó chịu. Hơn nữa đó còn có thể là một thông tin hữu ích.

“Với chính niệm bạn sẽ nhận ra rằng có thể đạt được hạnh phúc ngay tại đây và ngay bây giờ.” 

Bạn có thể gần gũi nói lời yêu thương với người khác bằng cách luôn sống chân thật và giàu lòng trắc ẩn

Ngoài sáu câu thần chú, còn có một công cụ quan trọng khác để giữ sự giao tiếp lành mạnh. Đó là những lời nói yêu thương. Thực hiện theo những quy tắc dưới đây để đảm bảo bạn sử dụng nó một cách hiệu quả.

Quy tắc yêu thương đầu tiên: luôn nói sự thật. Có thể nguyên tắc này khá khó khăn, nhất là khi sự thật thường tàn khốc. Nói sự thật luôn là một cách tích cực và mang lại cảm giác tốt hơn là nói dối. Có thể sự thật đó ban đầu sẽ gây đau đớn, nhưng nó sẽ xây dựng nên một sự tin tưởng lâu bền. Cuối cùng, nó sẽ khiến người khác cảm thấy an toàn. Nếu bạn nói dối ai đó và họ biết được sự thật phía sau là gì , họ sẽ bị tổn thương khi biết rằng bạn là một con người thiếu trung thực. Dần dần, họ sẽ không còn cảm thấy an toàn khi bên bạn.

Hãy tưởng tượng bạn phát hiện ra bạn trai của người bạn thân nhất đang lừa dối cô ấy. Thông tin này chắc chắn sẽ làm cô ấy đau đớn, nhưng nếu bạn nói chuyện với cô ấy một cách chân thành và cảm thông, cô ấy sẽ vơi bớt tổn thương.

Để gần gũi hơn với mọi người xung quanh, bạn phải hiểu rằng mọi người không ai giống ai. Với mỗi người, bạn cần có một cách nói chuyện riêng. Mỗi người đều có cách nhận thức và đương đầu với thế giới khác nhau. Khi bạn nói chuyện cùng với một ai đó, hãy chắc chắn rằng bạn đang diễn đạt theo cách hiểu của họ.

Có một câu chuyện về Đức Phật minh họa cho điều này. Một người từng hỏi ông rằng ông sẽ đi về đâu sau khi chết, Đức Phật trả lời rằng ông sẽ không đi đâu cả. Sau đó, một người khác hỏi cùng câu hỏi đó, và ông đưa ra một câu trả lời khác. Khi được hỏi tại sao người lại đưa ra những câu trả lời khác nhau cho cùng một câu hỏi, người đáp rằng mỗi câu trả lời còn phụ thuộc vào khả năng hiểu của người hỏi. Ví dụ, hãy suy nghĩ về cách bạn giải thích một sự kiện lịch sử thế giới nào cho một học sinh lớp năm so với một người trưởng thành. 

“Suy nghĩ cảm thông hàn gắn mọi người và hàn gắn cả thế giới.”

Một nhóm người có thể tạo ra một cộng đồng lành mạnh bằng cách tập quan tâm tới nhau

Làm chủ sự giao tiếp lành mạnh và hiệu quả không chỉ đơn thuần là việc nói chuyện với một người khác. Chúng ta cần phải giao tiếp với nhiều nhóm người, đó mới là thách thức thực sự.

Nhiều người đang phải đối mặt với lối nói chuyện tiêu cực trong công việc. Còn bạn? Bạn có thể thay đổi môi trường tiêu cực bằng chính niệm, giả dụ ngay tại nơi làm việc của bạn. Có nhiều cách đơn giản giúp bạn có thể cải thiện môi trường làm việc. Chỉ cần thay đổi suy nghĩ của bạn trong buổi sáng làm việc thôi đã tạo ra một sự khác biệt.

Khi đang trên đường đi làm, chúng ta thường hay nghĩ về những việc phải làm trong ngày.  Điều đó khiến chúng ta căng thẳng. Thay vào đó, hãy thực hiện chính niệm trong hành trình của bạn. Tập trung vào hơi thở, thưởng thức những giây phút hiện tại. Cuối cùng tinh thần của bạn sẽ tập trung hơn.

Chúng ta thường căng thẳng khi làm việc. Điều đó ảnh hưởng tới năng suất công việc. Một ý tưởng tuyệt vời là dành một chút thời gian để luyện tập chính niệm cùng những người đồng nghiệp. Chẳng hạn mọi người có thể thực hiện cùng nhau trước một cuộc họp, tập trung cùng hít thở sâu. Bạn sẽ chăm chú trong cả cuộc họp, và làm việc năng suất hơn. Thậm chí nếu đồng nghiệp không muốn tham gia cùng bạn, bạn hãy luyện tập chính niệm một mình. Hi vọng rằng vào một ngày nào đó, họ sẽ học theo bạn. 

Ý thức cộng đồng có sức mạnh to lớn thay đổi thế giới. Ngay cả khi một nhóm người đoàn kết bởi một lý do lớn nào đó, như vấn đề bảo vệ môi trường, họ cũng chỉ đạt được mục tiêu nếu cộng đồng đó liên kết chặt chẽ và có nguồn năng lượng tích cực.

Vì vậy, hãy dành thời gian để thực hiện chính niệm cùng nhau. Cộng đồng của bạn sẽ học cách lắng nghe bản thân nói riêng và cả thế giới nói chung.

Lời nói cuối

Thông điệp cuốn sách muốn gửi đến bạn là:

Hãy cố gắng truyền đạt tình yêu bằng cách sử dụng lời nói yêu thương. Lắng nghe thật kỹ khi người thân yêu của bạn nói chuyện và thực hiện điều đó với cả bản thân. Khi bạn tránh xa được những cách diễn đạt tiêu cực, thay vào đó là trung thực và cảm thông, bạn sẽ xây dựng được những mối quan hệ tốt đẹp với mọi người xung quanh. Bạn không chỉ làm thay đổi các mối quan hệ của mình mà còn thay đổi cả cộng đồng. 

Lời khuyên hữu ích:

Hít thở, và lắng nghe.

Dành thời gian để dừng lại, tập trung vào hiện tại. Giữ đầu óc tỉnh táo và tập trung hít thở. Bạn có thể thực hiện nó bất cứ lúc nào, ví dụ như vào buổi sáng trên đường đi làm. Và hãy lắng nghe, cho dù bạn đang nghe người thân yêu bày tỏ, hay chỉ là lắng nghe chính mình.

Gợi ý cuốn sách có cùng chủ đề

Thưởng Thức (Savor), Thích Nhất Hạnh & Bác sỹ Lilian Cheung