Một Cái Nhìn Khác Về Bản Tính Tự Phụ

Rethinking Narcissism: Malkin, Craig: Amazon.com.au: Books

Rethinking Narcissism, Craig Malkin

Một cách nhìn khác về tính tự phụ mang đến cho người đọc quan điểm hoàn toàn mới về bản tính kiêu căng của con người. Bằng cách phân tích từ cả khía cạnh lịch sử và văn hóa, cuốn sách sẽ giải thích hình ảnh và các dạng thức khác nhau của tính cách này. Từ đó, bạn đọc sẽ học được cách để nhận ra và xử lý nó.

Cuốn sách này là lựa chọn tuyệt vời với

  • Những người hứng thú với tâm lý học;
  • Những ai phải tiếp xúc với những người kiêu căng;
  • Những “kẻ tự phụ” tương lai.

Người mang đến những thông tin hữu ích này là

Craig Malkin, một nhà tâm lý học lâm sàng. Bên cạnh việc viết bài cho những tờ báo nổi tiếng như Time hay Psychology Today, ông cũng đóng vai trò là giám đốc của YM Psychotherapy and Consultation, đơn vị tổ chức các buổi chia sẻ kinh nghiệm trong việc trị liệu cảm xúc.

Chương 1. Giá trị lớn nhất mà cuốn sách mang lại: Về lý do và cách thức phát triển của tính tự phụ.

Ai trong chúng ta cũng từng tiếp xúc với kiểu người coi bản thân là trung tâm của vũ trụ. Điều này làm những người xung quanh họ thấy rất phiền toái và bực mình. Tuy nhiên, dù được nhắc rất nhiều lần họ cũng không sửa được tính xấu ấy. Lý do đơn giản vì những người này có tình yêu quá lớn với bản thân mình.

Không đơn thuần dừng lại ở việc tự đề cao bản thân, bản tính kiêu căng còn có rất nhiều biểu hiện khác nhau. Bản tóm tắt này sẽ cho bạn biết bản chất, nguyên nhân và quan trọng nhất là cách loại bỏ tính tự phụ.

Ở phần tiếp theo, bạn đọc sẽ được tìm hiểu về

  • Cách mà tình yêu với bản thân của con người phát triển trong thầm lặng;
  • Tại sao mọi người luôn luôn gán tính kiêu căng của một người cho sự giáo dục của gia đình; 
  • Một vấn đề tâm lý gây tranh cãi.

Chương 2. Sự kiêu căng là chủ đề gây tranh cãi từ thời cổ xưa.

Chắc hẳn chúng ta đã nghe kể về truyền thuyết Narcissus, một chàng thợ săn vô cùng đẹp trai mang trong mình tình yêu tha thiết với hình ảnh phản chiếu của bản thân dưới nước. Đây chính là hình phạt từ Nữ thần Tình yêu và Sắc đẹp cho việc anh khước từ tình cảm của thần núi Echo. Sau đó, vì không thể ngừng việc nhìn ngắm bản thân dưới nước, Narcissus chết dần chết mòn bên bờ suối. Có thể thấy rằng, bản tính tự phụ đã là vấn đề gây tranh cãi từ thời xa xưa.

Năm 350 trước công nguyên, Aristotle kết luận rằng người tốt là người biết yêu thương chính bản thân mình. Tuy nhiên, vài thế kỷ sau đó, Đức Phật lại cho rằng bản thân chỉ đơn thuần là một hình ảnh phản chiếu, tình yêu với mọi người xung quanh mới là điều cao thượng.

Nhưng mãi cho đến đầu thế kỷ 20, thuật ngữ “tự phụ” mới xuất hiện lần đầu theo cách gọi của Sigmund Freud. Ông cho rằng muốn xây dựng nên những mối quan hệ bền chặt, trước hết con người phải biết tự yêu chính mình và thời thơ ấu chính là thời điểm thích hợp nhất để phát triển tình cảm ấy. Đây là bước phát triển lành mạnh và cần thiết của trẻ. Nếu không có nó, chúng sẽ không nhận ra tầm quan trọng của bản thân và tiếp tục dựa dẫm vào người khác khi trưởng thành. Ở khía cạnh này, tính tự phụ là một điều tích cực với Freud. Tuy nhiên, khi xét đến quan điểm của ông về con người nói chung, nó lại một điều gì đó khá tiêu cực.

Quan điểm về bản tính hung hăng và dâm tục trong mỗi người của Freud đã bị Heinz Kohut, nhà phân tích tâm lý người Úc bác bỏ. Kohut cho rằng con người đều muốn xây dựng hình ảnh bản thân theo hướng lành mạnh. Vì vậy, ông thể hiện thái độ ủng hộ với tính tự phụ qua quan điểm cho rằng tình yêu và sự ngưỡng mộ từ mọi người xung quanh sẽ khiến chúng ta tự tin và trân trọng bản thân mình hơn.

Chương 3. Đường phổ là một công cụ hữu hiệu để đánh giá mức độ tiêu cực và tích cực của tính kiêu căng.

Tính cách con người hoàn toàn không phải chỉ đơn giản là tốt hay xấu, chúng ta là sự tổng hòa của cả những điểm mạnh và điểm yếu. Việc đặt một đường phổ bên cạnh những đặc điểm tính cách con người sẽ giúp ta đánh giá họ một cách chính xác nhất. Công cụ này cũng hữu hiệu với việc đưa ra nhận xét về một người kiêu căng.

Mức độ 0 của đường phổ thể hiện một lối sống hoàn toàn thanh tịnh. Những người ở mức này không hề có mong muốn được công nhận, họ nghĩ rằng mình không xứng đáng nhận được tình yêu và sự trân trọng của mọi người xung quanh. Ngược lại, mức độ 10 thể hiện cho sự khao khát được tôn vinh. Không ai muốn tiếp xúc với kiểu người này vì sự ngạo mạn của họ, họ luôn khó chịu nếu ai đó không nhận ra tầm quan trọng của mình.

Rõ ràng là cả 0 và 10 đều không phải là mức độ tích cực. Tuy nhiên, mức 2-3 hay 8-9 cũng hoàn toàn không được khuyến khích. Bởi lẽ những người ở mức đầu thường kiềm chế những mong muốn được công nhận vô cùng hiếm hoi của họ. Ngược lại, nhóm người thuộc mức cuối lại rất khó khăn để kiểm soát tính ích kỷ và mong muốn được tôn vinh.

Lý tưởng nhất là chúng ta luôn ổn định ở mức 4 hoặc 5. Bởi lẽ, ta có khao khát để đạt được thành công của mình nhưng không bị nó chi phối. Quan trọng nhất là ta sẵn sàng gạt lợi ích của bản thân sang một bên khi có ai đó cần giúp đỡ. Có thể nói, điểm mấu chốt ở đây là khả năng tiết chế.

Chương 4. Bản tính kiêu căng luôn thay đổi qua lại giữa ba dạng thức.

Đừng lo lắng nếu bạn thấy mình đang ở gần một trong hai cực của quang phổ, bởi lẽ mức độ kiêu ngạo sẽ thay đổi lên xuống tùy từng tình huống bạn gặp phải.

Ví dụ, ở lứa tuổi vị thành niên, đặc điểm tính cách này rất cần thiết vì nó tạo động lực cho giới trẻ thoát khỏi sự bao bọc của gia đình để bước ra ngoài xã hội. 

Bên cạnh việc thay đổi mức độ, bản tính này cũng xuất hiện với 3 dạng thức các nhau gồm kiêu ngạo kiểu hướng ngoại, hướng nội và kiểu xã hội.

Kiêu ngạo kiểu hướng ngoại là dạng chúng ta hay gặp nhất. Những người này thường không thể kiểm soát khao khát được mọi người ngưỡng mộ. Họ cố gắng để nổi bật mọi lúc có thể bằng những việc như đỗ chiếc Porsche sang trọng ở nơi dễ nhìn, ăn diện đến một sự kiện bình thường hay đứng ở vị trí trung tâm trong các buổi gặp mặt đông người.

Ngược lại, chúng ta thường không nhận ra tuýp người kiêu ngạo kiểu hướng nội. Nỗi lo lắng bị mang ra bình phẩm khiến họ phải đè nén ham muốn nổi bật của mình xuống. Nhưng trong thâm tâm, họ nghĩ mọi người xung quanh quá kém cỏi nên không nhận ra sự tài giỏi của họ.

Cuối cùng, chúng ta có thể nhận ra những người kiêu ngạo theo hướng xã hội nhưng lại ít khi hiểu được họ. Bạn đã từng thấy ai đó tự hào về những việc thiện họ đã làm? Đó chính xác là tính cách của tuýp người này, họ tự hào với sứ mệnh là một người “cho đi”. Với suy nghĩ rằng mình chu đáo, hào phóng và hiểu chuyện hơn người khác, họ tự nâng mình lên một bậc sau khi làm được việc tốt.

Sau khi đọc xong chương này bạn đã phần nào hiểu được sự đa dạng của bản tính kiêu ngạo. Chương tiếp theo sẽ mang đến những kiến thức về mối liên quan giữa bản chất con người, phương pháp nuôi dạy và bản tính ngạo mạn.

Chương 5. Cả gen sinh học và cách giáo dục của cha mẹ đều ảnh hưởng đến mức độ tự yêu thương bản thân của trẻ.

Bên cạnh những đặc điểm về thể chất, gen di truyền còn ảnh hưởng đến xu hướng hành vi của con người, bao gồm cả sự ngạo mạn! Tuy nhiên đây không phải là yếu tố duy nhất, cách phụ huynh giáo dục trẻ cũng có ảnh hưởng vô cùng lớn đến khả năng tự yêu thương bản thân của các bé.

Ví dụ, Jean một cô bé được giáo dục trong môi trường vô cùng nghiêm khắc, luôn được bố mẹ dạy rằng phải sống thực tế, không được phép quá tự hào về thành quả của mình và đừng ước mơ những gì không thể đạt được. Vì lo sợ sẽ phải đánh đổi tình yêu thương của cha mẹ, Jean ngừng mơ ước. Trong suốt khoảng thời gian niên thiếu, cô không hề tin vào tình yêu chân thành từ bất kì ai. Kết cục là cô lấy phải một gã lăng nhăng và tan vỡ sau đó. Đây là một câu chuyện buồn, nhưng nó không hề hiếm gặp trong nhóm người thuộc mức 3 của đường phổ đo sự ngạo mạn.

Ví dụ tiếp theo là Chad, một cậu bé được nuôi dưỡng theo cách ngược lại với Jean. Bố mẹ cậu luôn nói rằng cậu sinh ra để trở thành một người nổi bật. Nhưng thực tế những lời tâng bốc đó hoàn toàn vô căn cứ, cũng không hề có sự cảm thông hay thấu hiểu. Cuối cùng, Chad trưởng thành trong sự cô đơn với bản tính ngạo mạn, kiêu căng. Đây là một kết cục tất yếu cho những người ở mức 8 của đường phổ.

Chương 6. Nếu để ý đến những dấu hiệu cảnh báo, bạn hoàn toàn có thể nhận ra những người tự phụ xung quanh mình.

Rất có thể đằng sau những hành động không thể hiểu nổi của ai đó chính là bản tính ngạo mạn. Mặc dù đây là một đặc điểm tính cách rất phức tạp, nhưng bạn vẫn có thể nhận ra nó thông qua một vài biểu hiện.

Bạn đã từng bị ai đó đưa ra những lời nhận xét và phê bình cay độc cho những thiếu sót của mình? Khả năng rất cao là bạn đang phải đối mặt với chứng ám ảnh cảm xúc của những người kiêu ngạo. Kiểu người này luôn thiếu tự tin vào bản thân và rất nhạy cảm với những lời phê bình. Thật không may, họ lại chọn cách dìm người khác xuống để nâng bản thân mình lên.

Ngoài ra, những người kiêu căng cũng thường có xu hướng đẩy trách nhiệm cho người khác. Ví dụ, có một anh chàng luôn phớt lờ tin nhắn của bạn, sau đó anh ta lại chất vấn tại sao bạn cứ luôn bỏ qua lời nhắn của anh ấy. Đó chẳng qua là cách để anh ta cố đẩy lỗi sai về phía bạn.

Bên cạnh đó, kiểu người này cũng luôn muốn người khác cũng phải trải qua những điều tồi tệ như mình. Bạn có một cô đồng nghiệp thường nổi nóng nếu bị căng thẳng, và cô ấy nói rằng bạn mới chính là người thường xuyên giận giữ với mọi người. Đó không phải là sự thật, nhưng cái cách cô ta khăng khăng về điều đó cuối cùng cũng khiến bạn phát điên. Xin chúc mừng, bạn vừa được “thưởng thức” cơn giận giống cô ấy!

Đến đây, bạn đọc đã biết cách nhận ra những người ngạo mạn. Ở chương tiếp theo, chúng ta sẽ cùng tìm hiểu về cách để cư xử với họ.

Chương 7. Bằng sự nhạy cảm, bạn có thể kiềm chế bản tính ngạo mạn của những người xung quanh.

Bạn đừng vội từ bỏ người bạn trai kiêu căng của mình, bởi lẽ đây là một vấn đề khá dễ giải quyết. Tất cả những gì bạn cần làm là hãy hành động tinh tế và nhạy cảm hơn một chút.

Trong một nghiên cứu của các nhà tâm lý học thuộc trường Đại học Surrey và Đại học Southampton, những người ngạo mạn được xem một video về một người phụ nữ đang miêu tả lại cảnh bị chồng bạo hành. Khi đó, nhịp tim của những người kiêu căng này tăng đáng kể, đây chính là biểu hiện của sự cảm thông.

Khi nhìn thấy nỗi thống khổ của người khác, sự ích kỷ, lạnh lùng đã nhường chỗ cho lòng trắc ẩn và thấu hiểu. Vậy làm thế nào để chúng ta áp dụng đặc điểm này khi đối mặt với một người kiêu ngạo? Rất đơn giản, đừng giấu giếm nếu họ làm bạn khó chịu.

Tất nhiên, nói luôn dễ hơn hành động, bởi lẽ con người là bậc thầy trong việc che giấu cảm xúc. Nếu người chúng ta quý mến hành động kiêu căng, cố chấp và thiếu tinh tế, ta thường tỏ ra tức giận hay thất vọng.

Tuy nhiên, bạn hoàn toàn có thể xoay chuyển tình thế nếu bình tĩnh lại. Trong trường hợp người cộng sự nói rằng bạn chỉ đủ sức làm những công việc yêu cầu ít bằng cấp và tinh thần trách nhiệm, mặc dù có tổn thương nhưng cũng đừng tỏ ra tức giận. Thay vào đó, hãy giải thích rằng lời nói của họ khiến bạn cảm thấy bị coi thường. Hành động của bạn sẽ khơi dậy lòng cảm thông, trắc ẩn và tình yêu thương trong họ. Hãy thử dùng cách này để thay đổi những người kiêu căng, ngạo mạn xung quanh.

Kết luận

Bản tính tự phụ của con người đã xuất hiện từ thời xa xưa, nó biểu hiện theo nhiều dạng thức và mức độ khác nhau, bao gồm cả tích cực và tiêu cực. Chúng ta có thể nhận ra những người ngạo mạn theo hướng tiêu cực bằng cách để ý đến những dấu hiệu cảnh báo. Bằng cách thể hiện mong muốn được yêu thương và cảm thông, bạn có thể thay đổi những người kiêu căng quanh mình.

Cuốn sách cùng chủ đề

Cách Con Người Nhìn Nhận Bản Tính Tự Phụ, Joseph Burgo