Ai Đã Lấy Miếng Phomat Của Tôi?

Who Moved My Cheese? (1998), Spencer Johnson

Thông qua câu chuyện ngụ ngôn về bốn nhân vật – đại diện cho những phần đơn giản và phức tạp trong con người của chúng ta – “Ai lấy miếng pho mát của tôi” đưa ra thông điệp: “Miếng pho mát – những gì chúng ta đang sở hữu – sẽ luôn thay đổi, di chuyển. Chúng ta hãy di chuyển cùng với miếng pho mát, và tận hưởng nó”.

Ai nên đọc cuốn sách này? 

  • Những doanh nhân đang tìm kiếm cách tốt hơn để quản lý những thay đổi trong công việc 
  • Những người thấy khó khăn với các mối quan hệ cá nhân 
  • Những nhân viên đối mặt với việc cắt giảm tạm thời hoặc các thay đổi của công ty

Dr Spencer Johnson là một nhà vật lý học và cũng là một nhà tâm lý học người Mỹ. “Ai đã lấy miếng pho mát của tôi” nằm trong danh sách bán chạy nhất của tạp chí New York Times trong suốt 5 năm.

Ai lấy miếng pho mát của tôi” kể về 4 nhân vật trong vương quốc Mê Cung: 2 chú chuột Đánh hơi, Nhanh Nhẹn và 2 người tí hon Ù Lì và Chậm Chạp. Mọi chuyện đều diễn ra tốt đẹp khi tất cả tìm ra một nguồn cực lớn loại thức ăn mà họ yêu thích: pho mát. Ù Lì và Chậm Chạp thậm chí đã chuyển nhà của họ đến gần đó và việc lấy thức ăn đã trở thành trung tâm cuộc sống của họ. Họ không nhận ra rằng nguồn thức ăn này càng ngày càng cạn kiệt, và một buối sáng nọ họ không còn thấy miếng pho mát nào ở đó nữa. 

Mọi chuyện thay đổi theo hai hướng. Nhanh Nhẹn và Đánh Hơi rất nhanh chóng chấp nhận sự thật rằng nguồn thức ăn dần hết và tiếp tục đi tìm nguồn thức ăn mới. Còn 2 người tí hon khi nhìn thấy cái kho trống rỗng thì vô cùng sửng sốt, kêu gào vì cho rằng có ai đó đã lấy đi những miếng pho mát của họ. Hai người không thay đổi thói quen cũ, vẫn ngày ngày đi đến kho pho mát trống rỗng để chờ đợi một phép màu mang trả cái kho đầy ấp cho mình, họ thậm chí còn đào khoét tường vì cho rằng pho mát đã bị cất giấu trong đó.

“Đi vào mê cung và tìm kiếm những miếng pho mát mới thú vị hơn nhiều so với việc chỉ ngồi yên và chợ đợi trong tình trạng không có miếng pho mát nào”

Luôn luôn có nguồn pho mát khác

Câu chuyện đã diễn tả đúng khoảng thời gian khi bạn mất việc hoặc một mối quan hệ, và lúc đó bạn nghĩ rằng thế giới đã kết thúc. Tất cả những điều tốt đẹp đã ở lại trong quá khứ, và tất cả những gì ở tương lai phía trước chỉ là nỗi sợ hãi. Johnson muốn nhắn nhủ rằng, thay vì xem thay đổi là sự kết thúc, hãy họ cách coi đó là một sự khởi đầu. Chúng ta đều được bảo như vậy, nhưng đôi khi chúng ta thiếu động lựa. Để khiến bản thân chấp nhận thực tế, Chậm Chạp đã viết lên tường của Mê Cung: “Nếu không thay đổi, chúng ta sẽ bị đào thải”.

“Nếu không thay đổi, chúng ta sẽ bị đào thải”.

Sự thay đổi đột ngột có thể khiến bạn căm ghét chính mình hoặc bị trầm cảm, vì bạn quá phụ thuộc vào môi trường cũ. Tuy nhiên, lời khuyên chân thành từ câu chuyện này là “Hãy đơn giản hóa mọi sự việc để linh động và phản ứng nhanh chóng hơn chứ đừng phức tạp hóa vấn đề và làm chính mình rối trí với những suy nghĩ sợ hãi.“ 

“Hãy đơn giản hóa mọi sự việc để linh động và phản ứng nhanh chóng hơn chứ đừng phức tạp hóa vấn đề và làm chính mình rối trí với những suy nghĩ sợ hãi. “ 

Chậm Chạp tự lên dây cót cho mình bằng cách viết lên tường mê cung một câu hỏi khác: “Bạn sẽ làm gì nếu bạn không sợ hãi?”. Bỏ qua tất cả nỗi sợ hãi, Chậm Chạp đã bắt đầu đi tìm miếng pho mát mới. Dù không biết mình cần phải đi đâu, nhưng anh ấy cảm thấy thật tuyệt vời khi dịch chuyển. Chậm Chạp cũng nhận ra điều mà anh hơn lũ chuột: khả năng hiện thực hóa một cách sáng tạo việc tìm miếng pho mát mới. Việc sử dụng trí tưởng tượng để xây dựng sự tự tin và mong muốn mãnh liệt đã trở thành cứu tinh của anh ấy.

Cảm nhận nỗi sợ hãi và làm bằng bất cứ giá nào 

Cuốn sách về việc giải quyết với những thay đổi có thể nên được sắp xếp vào những cuốn sách tự học để phát triển bản thân (self help books), nhưng vì sự thay đổi là điều hiển nhiên với việc tồn tại, biết nhận thức về nó thì mới có thể thành công. Bản chất của sự thay đổi là bạn không bao giờ nghĩ nó sẽ xảy ra, và chính suy nghĩ này ngăn cản bạn chớp cơ hội tìm kiếm miếng pho mát mới sớm hơn, hoặc mang miếng pho mát của bạn đi trước khi người khác mang đi mất. 

Không thể nói rằng cuộc đời ngắn ngủi (các bác sĩ tin rằng rất nhiều người ở thế kỉ 21 có thể sống khỏe mạnh đến hơn trăm tuổi) nhưng thực sự nó đi qua rất nhanh. Để không lãng phí cuộc đời, hãy mạo hiểm một chút. Nếu sẵn sàng sống theo cách đó, thay đổi sẽ không còn đáng sợ nữa. Chậm Chạp và Ù Lì đã khám phá ra rằng vượt qua được nỗi sợ hãi, bạn sẽ tự do. 

Cuộc đời không phải là những con đường bằng phẳng để chúng ta có thể luôn bước đi dễ dàng, luôn có những khúc rẽ, những con đường mê cung mà có thể khiến chúng ta lạc lối. Chỉ cần chúng ta chấp nhận mọi thay đổi có thể xảy đến, cũng như chuẩn bị sẵn sàng cho những thay đổi đó, thì chúng ta sẽ luôn tìm ra và đạt được các mục tiêu của mình.

“Cứ bám vào những suy nghĩ, phân tích cũ sẽ không thể nào tìm được pho mát mới”

Tổng kết

Ai đã lấy miếng pho mát của tôi” đã chỉ ra những sự thực về sự thay đổi trong mọi mặt của cuộc sống, và tất nhiên thông điệp của nó cũng liên quan cả đến yếu tố công việc. 

Hầy hết những người công nhân chỉ là công nhân vì họ mong muốn sự an toàn ở mức lương vừa đủ tại các tập đoàn lớn. Với những người khác, lợi ích chủ yếu họ nhận được là trong cả ngày, họ không cần suy nghĩ, họ chỉ cần “hoàn thành nhiệm vụ”. Nhưng sự phụ thuộc này làm hạn chế sự phát triển cá nhân, và họ không bao giờ có thể sống độc lập.

Ai đã lấy pho mát của tôi” thực sự có giá trị với cả những người quản lý và nhân viên: người quản lý có thể cho nhân viên của mình đọc sách để họ chuẩn bị cho những sự thay đổi trong cơ cấu hoặc cắt giảm nhân sự, còn nhân viên có thể coi cuốn sách như một động lực để hiểu thêm về thế giới công việc này, nơi mà, thâm chí nếu lựa chọn giữ một nhân viên, về mặt tinh thần, chúng ta có thể bị kiểm soát. 

Bài học từ cuốn sách này rất đơn giản: Bạn có “miếng pho mát khổng lồ” nào trong cuộc đời mà bạn tin rằng sẽ tồn tại mãi mãi không? 

“Khi người ta nhận thấy rằng họ có thể tìm và thưởng thức những miếng pho mát mới, người ta sẽ thay đổi hành động của mình”.

Gợi ý sách khác

  • Làm thế nào để trở thành một người gắn kết quyền lực (How to be a power connector) – Judy Robinett
  • Giải thoát tiềm năng (Unlocking potential) – Michael K Simpson
  • Con người và lợi nhuận (People over profit) – Dale Patridge