Thuyết Dòng Chảy

Flow: The Psychology of Optimal Experience (1991), Mihaly Cziksentmihalyi

Thuyết dòng chảy (Flow) nghiên cứu cách mà chúng ta trải nghiệm cảm giác tận hưởng để cuộc sống trở nên hạnh phúc, viên mãn. Điều này đạt được khi ta đắm chìm trong trạng thái thăng hoa mà tác giả gọi là “dòng chảy” (flow), một trạng thái tâm lý mà cá nhân phù hợp với các thử thách. Ở đó, chúng ta tạm mất ý thức về bản thân và cảm giác về thời gian, hoàn toàn nắm quyền kiểm soát. Nhờ sử dụng hệ thống đặt mục tiêu và phản hồi tức thì, ta có thể đạt được trạng thái dòng chảy để tạo nên sự liên kết với công việc, nâng cao giá trị bản thân và tìm thấy ý nghĩa cuộc sống. Kết hợp nhẹ nhàng giữa khoa học và triết học, Csikszentmihalyi đã tạo nên một công trình xuất sắc giúp mỗi cá nhân hiểu rõ hơn về “dòng chảy” trong con người họ.

Cuốn sách này phù hợp với

  • Những ai muốn tìm thấy sự gắn kết trong công việc;
  • Những ai muốn hiểu và cải thiện khả năng tập trung; 
  • Những ai quan tâm đến việc sử dụng những kĩ năng, tài năng hiệu quả, tận dụng niềm đam mê.

“Cha đẻ” của Thuyết dòng chảy

Mihaly Csikszentmihalyi hiện là giáo sư tâm lí học tại trường Đại học Claremont Graduate thuộc bang California và từng phụ trách Khoa Tâm lí trường Đại học Chicago. Ông được mô tả như người lãnh đạo toàn cầu trong những nghiên cứu về tâm lí tích cực, sức sáng tạo và động lực. Bill Clinton – vị Tổng thống thứ 42 của Mỹ đã ca ngợi Csikszentmihalyi là tác giả yêu thích của mình.

Cuốn sách này có gì cho tôi? – Để khám phá ý nghĩa của cuộc sống, hãy cuốn theo dòng chảy.

Tại sao một số người tận hưởng một cuộc sống hạnh phúc, đầy sáng tạo trong khi những người khác đang lún sâu trong sự thỏa mãn tầm thường?

Mihaly Csikszentmihalyi đã đưa ra câu trả lời qua Thuyết dòng chảy.

Xuất phát từ khoa học tâm lí, thuyết dòng chảy chỉ ra rằng trong cuộc sống mà sự lo lắng, phân tâm ngày càng tăng lên, ta sẽ chú ý quá mức đến thành tích, định kiến (ví dụ như liên tục so sánh bản thân với những người cùng lứa). Với vai trò như một phương thuốc khẩn cấp, cuốn sách đưa ra những thủ thuật giúp ta hướng đến bản chất của kết quả để có thể thu hút hoàn toàn sự chú ý, khiến ta tiến đến trạng thái dòng chảy. Tại đó, ta không còn quan tâm đến kết quả bên ngoài như quyền lực hay sự giàu sang hay mảy may để tâm những định kiến.

Đúc kết từ kết quả nhiều năm nghiên cứu, cuốn sách đưa ra những nguyên lý kèm theo ví dụ minh họa về những con người đã vận dụng nguyên lý đó để chuyển hóa cuộc sống từ nhàm chán, vô nghĩa trở nên vui vẻ, hạnh phúc. Được khai thác từ các kiến thức cổ đại, triết học và tâm lí học hiện đại, những ví dụ được tác giả chọn lọc kĩ càng để người đọc dễ nắm bắt, cảm thấy thiết thực, gần gũi nhất.

Thông qua cuốn sách này bạn sẽ:

  • Tiếp xúc với cái nhìn mới lạ của Mihaly Csikszentmihalyi về hạnh phúc;
  • Biết cách chọn lọc, xử lí thông tin khi chúng đi vào tâm thức của chúng ta;
  • Nhận được những bí quyết tuyệt vời để làm việc hiệu quả, sống một cuộc đời trọn vẹn.

Chẳng hạn như khi đọc cuốn sách này, bạn sẽ phát hiện ra rằng nhiều nhà khoa học đã làm nên những công trình mang tính đột phá nhất trong thời gian rảnh rỗi, hay việc quan tâm đến môi trường xung quanh cũng giúp bạn nghe nhạc một cách sâu lắng hơn.

Bạn đang bất mãn với công việc hoặc cảm thấy buồn chán, không mấy vui vẻ khi ở nhà. Nếu vậy, bản tóm tắt này phần nào sẽ kéo bạn ra khỏi vết lún để tận dụng tối đa thời gian mình có trên hành tinh này. 

Chương 1: Con đường tìm kiếm hạnh phúc

Hạnh phúc không phải được tìm thấy thông qua tìm kiếm – “bạn càng hướng đến, bạn sẽ càng bỏ lỡ nó”, đó là những gì Mihaly Csikszentmihalyi nói. Nó phải xảy ra sau đó, là “tác dụng phụ” từ sự cống hiến của bạn cho một động cơ lớn hơn chính cái tôi.

Trong chương này, tác giả bàn luận về nơi khởi nguồn hạnh phúc. Theo khám phá của ông, nó không phải một thứ chỉ đơn giản cứ thích là đến, cũng không phải kết quả của may mắn hay ngẫu nhiên. Nõ cũng không phải thứ đong đếm được bằng tiền bạc. Hay nói cách khác, hạnh phúc không phụ thuộc vào các tác động bên ngoài mà là cách ta thấu hiểu các tác động đó.

Mặc dù nhiều người tin rằng hạnh phúc của chúng ta được định đoạt bởi thế lực bên ngoài nhưng vẫn tồn tại những khoảng thời gian quý giá, khi mà ta cảm thấy hoàn toàn làm chủ hành động thay vì chịu sự kiếm soát. Và khi trạng thái này xảy đến thì cảm giác hạnh phúc, hài lòng và thỏa mãn nó sẽ còn đem lại nhiều hiệu ứng tích cực lâu dài lên đời sống của chúng ta. Hiện tượng đó được Csikszentmihalyi mô tả là “trải nghiệm tối ưu” (optimal experience) hay “dòng chảy” (flow). Trái với niềm tin phổ biến, trạng thái này không đạt được khi con người thư giãn, thụ động mà là khi “tâm trí chúng ta bị kéo căng đến mức giới hạn bằng sự tự giác nỗ lực hoàn thành một việc gì đó đầy thách thức”.

Khi bạn đang ở trong một trạng thái dòng chảy: 

  • Một giờ đồng hồ như trôi qua trong chớp mắt; 
  • Hành động và ý thức hợp làm một; 
  • Bạn có cảm giác hoàn toàn làm chủ; 
  • Bạn cảm thấy điều bạn đang làm là quan trọng; 
  • Và trải nghiệm này là đáng làm, xuất phát từ động cơ bên trong.

Chương 2: Giải phẫu ý thức con người

Nhìn lại quá khứ – thời kỳ xa xưa của những nền văn hóa, tiết chế cảm xúc, suy nghĩ được coi là chuẩn mực, là quy tắc. Điều này không còn phù hợp trong thời đại ngày nay khi mà chúng ta được khuyên bảo nên chấp nhận suy nghĩ, bản thân mình và bộc lộ những cảm xúc mình mong muốn. Những ai có xu hướng kiềm chế suy nghĩ, xúc cảm của mình thường được cho là “cứng nhắc”, “vô cảm”. Tuy nhiên, theo tác giả, những người biết tận dụng rắc rối để dành khả năng làm chủ ý thức mới là những người sống hạnh phúc.

Tại chương này, tác giả đưa ra những nghiên cứu về quy trình hoạt động của ý thức bởi một khi hiểu rõ bộ máy nội tại, ta mới có thể kiểm soát chúng, quyết định cuộc sống sẽ ra sao.

Csikszentmihalyi giải thích rằng ở một số thời điểm trong quá trình tiến hóa, con người phát triển nên ý thức – khả năng phản kháng lại những chỉ dẫn bản năng và tự thiết lập hành động. Khác với loài vật, chúng ta phát triển một “chỗ trống” giữa kích thích và phản hồi. Nhờ chỗ trống đó, ta có thể lắng nghe các giác quan để có những phản ứng phù hợp như khả năng nói dối, làm thơ hay nảy ra các giả thuyết khoa học. Và điều quan trọng nhất, mặc cho những biến động bên ngoài, bạn có thể khiến bản thân hạnh phúc hay khốn khổ chỉ bằng cách thay đổi nhận thức.

Trung bình trong cuộc đời, một người xử lý khoảng 185 triệu đơn vị thông tin, ví dụ như âm thanh, kích thích thị giác, hay các sắc thái cảm xúc, suy nghĩ. Do đó, lượng thông tin chúng ta cho phép thâm nhập vào nhận thức sẽ quyết định chất lượng cuộc sống của ta. Vậy, thông tin đi vào tâm trí như thế nào? Chúng được chuyển thông qua “năng lượng tâm linh” (psychic energy), hay nói cách đơn giản hơn, thu hút sự chú ý vào thông tin đó. Điểm khác biệt của người biết làm chủ nhận thức chính là khả năng tập trung bất cứ khi nào họ muốn – quên đi sự phân tâm bên ngoài, tập trung đến khi đạt được mục tiêu.

Chương 3: Sự tận hưởng – Chất lượng cuộc sống

Không biết từ bao giờ giàu sang, quyền lực hay địa vị trở thành biểu tượng mạnh mẽ của hạnh phúc. Khi nhìn thấy ai đó giàu có, nổi tiếng hay bề ngoải chỉn chu, ta tự động cho rằng họ đang sống thật thỏa mãn. Tuy nhiên, nhìn mục tin chính ở các bài báo, ta nhận ra những thứ trên không đồng nghĩa với hạnh phúc. Thậm chí, họ chính là những người khổ sở. Tại sao lại như vậy?  Bởi vì một người muốn cải thiện chất lượng cuộc sống thì không chỉ cải thiện chất lượng môi trường mà quan trọng hơn cả là chất lượng của trải nghiệm. Theo tác giả, chúng ta cần tìm kiếm sự tận hưởng (enjoyment) chứ không phải sự vui thích (pleasure). Chính sự tận hưởng sẽ làm hạnh phúc nảy mầm.

Một trong những điểm thú vị của cuốn sách chính là ở sự phân biệt giữa sự vui thích (pleasure)sự tận hưởng (enjoyment).

Sự vui thích thỏa mãn những yêu cầu hồi phục giản đơn, khá giống với hành động ăn hoặc ngủ. 

Ngược lại, sự tận hưởng không chỉ thỏa mãn nhu cầu, mong muốn mà còn thúc đẩy bản thân, sử dụng kĩ năng và sự tập trung để vượt lên những giới hạn bản năng; nhờ đó, chúng ta có thể hoàn thành những mục tiêu lớn, đồng thời giành quyền kiểm soát bản thân..

Tuy nhiên, phần lớn đang chọn sự hài lòng tức thời để bù đắp cho một ngày làm việc vất vả, nghĩa là ưu tiên sự vui thích (pleasure) đơn giản, không quá vất vả, dễ mang lại cảm giác khoái lạc hơn là sự tận hưởng bổ ích nhưng đạt được khó hơn, và điều đó khiến họ bỏ lỡ sự mới lạ, những cơ hội tuyệt vời để phát triển.

Ví dụ, sau một ngày làm việc mệt mỏi, nhiều người chọn cách xem ti vi, phim ảnh. Ở trạng thái này, họ thụ động, dễ bị phân tâm. Vào ngày cuối tuần, họ thả mình vào bia rượu, hay thậm chí thuốc phiện – những hành động hứa hẹn đem lại sự thư giãn. Nhưng kết quả thì thường là: họ tự làm tổn hại trí óc, mất kiểm soát. Những tình tiết đầy tính khuôn mẫu của chương trình truyền hình hay thiên đường nhân tạo từ rượu bia, thuốc phiện – chẳng có cái nào giúp cải thiện các kĩ năng, tăng khả năng tập trung vào mục tiêu. Tâm trí thường không làm theo những gì ta muốn để đạt mục tiêu nhưng chúng ta cũng không nên chọn con đường ít vật cản nhất, dễ phân tâm nhất.

“Đa phần những hoạt động thú vị không phải tự nhiên; chúng đòi hỏi một nỗ lực ban đầu mà ta phải miễn cưỡng tạo ra. Nhưng một khi những kĩ năng của ta bắt đầu đem lại sự phản hồi, đó chính là những phần thưởng thực chất quý giá.”

(Most enjoyable activities are not natural; they demand an effort that initially one is reluctant to make. But once the interaction starts to provide feedback to the person’s skills, it usually begins to be intrinsically rewarding.)

Chương 4: Tìm đến dòng chảy

Ở phần trên, chúng ta đã được tìm hiểu về cách con người mô tả trạng thái “dòng chảy”. Nhưng làm thế nào để những trải nghiệm đó xảy ra? Trong chương này, Csikszentmihalyi đưa ra nghiên cứu về những hành vi sản sinh ra dòng chảy và giải thích tại sao chúng ta cảm thấy hứng thú với vấn đề này hơn những vấn đề khác. Khi xem xét những hành động thường xuyên sản sinh ra dòng chảy như thể thao, nghệ thuật, sở thích… ta dần hiểu điều gì khiến con người hạnh phúc.

Vào một buổi sáng tại Naples, Ý, một du khách người Mỹ đến một cửa hàng đồ cổ hỏi mua một sản phẩm điêu khắc. Chủ cửa hàng đưa ra một cái giá trên trời, nhưng khi thấy vị khách định trả tiền thì anh ta bảo món đồ này không bán.

Tại sao?

Người chủ ra giá cao như vậy không phải vì muốn kiếm lời từ vị khách mà vì anh ta thích thú với cuộc đấu trí từ việc mặc cả. Nó giúp rèn luyện tâm trí anh ta trở nên sắc bén hơn, nâng cao kĩ năng bán hàng.

Bất kể khi nào thực hiện một công việc như vậy, một công việc không quá dễ cũng chẳng quá khó, ta có xu hướng mở rộng giới hạn bản thân để đạt được nhiều hơn.

Ví dụ khi chơi quần vợt, ban đầu bạn chỉ đơn giản thích việc cố gắng đánh bóng qua lưới. Nhưng một khi kĩ năng dần được cải thiện, công việc đó dần trở nên nhàm chán và bạn bắt đầu thử thách bản thân hơn như việc đánh bóng trúng đối phương.

Nếu bạn chọn một đối thủ chơi lành nghề, điêu luyện hơn mình gấp vạn lần thì quả là “lấy trứng chọi đá”. Bạn sẽ sớm nhận thấy sự cách biết và lo sợ bởi thử thách này quá khó, thậm chí bạn sẽ từ bỏ cơ hội rèn kĩ năng mới. Tuy nhiên nếu chọn một đối thủ chỉ nhỉnh hơn trình độ của bạn thì kĩ năng chơi thực sự được cải thiện, như chính tác giả của cuốn sách nói:“Sự thích thú xuất hiện ở ranh giới giữa sự buồn chán và lo lắng, khi những thách thức được cân bằng với khả năng thực hiện của người đó.”

Sự trau dồi cũng yêu cầu các kĩ năng phải cân bằng với mục tiêu cá nhân, niềm đam mê và không bị ảnh hưởng bởi hoàn cảnh như sự hứa hẹn phần thưởng nếu bạn làm tốt hay sự đe dọa, trừng phạt nếu làm không được. 

Hãy đọc về cuộc đời thợ làm gốm Eva Zeisel, một người từng bị giam cầm bởi lực lượng của Stalin. Nhằm duy trì sự tỉnh táo, bà liên tục chơi cờ vua trong tâm trí, ghi nhớ những bài thơ của mình và tập thể dục. Bà duy trì như vậy để có thể trau dồi kĩ năng, trí tưởng tượng, khả năng làm chủ ngay cả trong hoàn cảnh tồi tệ nhất.

“Để vượt qua nỗi lo sợ, căng thẳng của cuộc sống đương đại, mỗi cá nhân phải độc lập với môi trường xã hội đến mức không còn phản ứng trước những phần thưởng hay hình phạt. Để giành được khả năng làm chủ đó, ta phải học cách tự tạo ra phần thưởng cho bản thân. Ta phải phát triển khả năng tìm kiếm sự tận hưởng và mục đích bất chấp hoàn cảnh bên ngoài ra sao.”

Chương 5: Dòng chảy trong cơ thể

Một người không thể chỉ phụ thuộc vào nghệ thuật hay trò chơi để cải thiện cuộc sống. Mặt khác, cơ thể chúng ta luôn tồn tại một khả năng tiềm tàng vô hạn. Nếu bỏ qua khả năng đó, các chức năng của cơ thể sẽ dần hao mòn. Ví dụ, nếu bạn không có sự rèn luyện thì cơ thể di chuyển vụng về, lóng ngóng, đôi mắt trở nên kém linh hoạt, chỉ để ý đến những thứ nhàm chán, đôi tai chỉ nghe được sự ồn ào còn miệng chỉ cảm nhận được những vị tầm thường. 

Do đó, để nâng cao chất lượng cuộc sống, thực sự làm chủ những gì xảy ra trong tâm trí, mỗi cá nhân cần phải rèn luyện kĩ năng cảm thụ và thể chất. 

Đối với đa số, đi bộ chỉ đơn giản là đi từ A đến B. Nhưng nếu chú ý hơn đến môi trường – chú ý đến con người, biển chỉ dẫn, những ngã tư, kiến trúc, địa danh… – thì ngay cả những hành động thường xuyên nhất như đi bộ cũng có thể thay đổi. Việc rèn luyện quan tâm hơn đến môi trường xung quanh giúp bạn học hỏi được nhiều hơn, hơn cả những phản ứng tự động của bản thân.

Thực vậy, thế giới muôn màu tràn ngập nguồn cảm hứng. Bầu trời chứa đựng muôn hình vạn trạng. Lưu tâm đến những điều kì diệu ấy khiến ta như được kết nối với vạn vật, có một cái nhìn mới mẻ, phong phú.

Bên cạnh đó phải nói đến sức lôi cuốn đầy “ma thuật” của âm nhạc. Ngày nay chỉ bằng một thao tác đơn giản ta có thể tiếp cận vô vàn bài hát, thể loại nhạc. Nhưng hiếm khi ta hoàn toàn lạc trôi trong những thanh âm sắc sảo, tinh tế ấy. Và một lần nữa, nếu bạn chú ý đến âm nhạc bạn nghe, điều này sẽ khai mở một trình độ mới: sự cảm thụ, cảm nhận những phản hồi của cơ thể theo từng nhịp điệu, từng âm thanh; sự liên tưởng, khi những hình ảnh tương đương thoáng xuất hiện trong tâm trí; sự phân tích, phân tích từng cấu trúc của bản nhạc và so sánh với phiên bản khác, nhạc sĩ khác…

Nhưng để lưu tâm trở thành phản xạ, ta cần củng cố khả năng làm chủ bản thân và một trong những cách rèn luyện là tận dụng một phương pháp phương Đông cổ đại: Yoga. Qua bao thế kỷ, yoga luôn được coi là một cách tích cực để giải phóng bản thân khỏi cái tôi, thu hút sự chú ý vào mục tiêu cụ thể. Các bước mà yoga đề cập bao gồm: bất bạo động, sự tuân theo, sự thuần túy, tính kỉ luật và sự công nhận năng lực cao cấp hơn.

Quả thực, bạn có thể đạt được khả năng kiểm soát tâm trí chưa từng thấy – chỉ cần sử dụng cơ thể bạn đang trú ngụ.

Chương 6: Dòng chảy của tư duy

Trải nghiệm tối ưu không chỉ xuất hiện nhờ các giác quan. Theo tác giả, một vài trải nghiệm phấn chấn nhất mà ta trải qua được sản sinh trong tâm trí, khi một thông tin nào đó đòi hỏi ta phải suy nghĩ hơn là sử dụng các giác quan. 

Trong số những hành động cần vận dụng trí óc, đọc là hành vi tạo ra trạng thái dòng chảy phổ biến nhất. Ngoài ra còn có giải các ô chữ, chơi sudoku, viết, giải toán…

Trái ngược với những gì ta nhận định, trạng thái thông thường của tâm thức là mớ hỗn độn. Đối với đa số, khi cố gắng tập trung, những suy nghĩ lại đang bay bổng nơi đâu khiến họ không thể duy trì sự chú ý đó được lâu. Nhưng khi bạn thực hiện một hành động với dòng chảy, các ý nghĩ tập trung một cách dễ dàng. Tâm trí như hình thành nên các trật tự.

Chương 7: Làm việc cùng dòng chảy

Công việc có bắt buộc phải luôn cực nhọc, nặng nề? Không, không hề. Theo Csikszentmihalyi, làm việc, cũng giống như những hành động khác, có thể trở thành nguồn sản sinh ra dòng chảy khi nó phù hợp với các tiêu chí mà ông đề cập xuyên suốt cuốn sách: thiết lập mục tiêu, phản hồi, làm chủ và thử thách. Nhiều công việc đòi hỏi kĩ năng phải đạt trình độ cao rất phù hợp cho trải nghiệm dòng chảy. Nhưng tại sao vẫn chỉ có số ít người thực sự có trải nghiệm đó khi làm việc? Tác giả kết luận rằng trong quá trình làm việc, nhiều người chưa toàn tâm toàn ý. Họ chưa coi trọng giá trị những trải nghiệm và động lực chỉ dựa vào những định kiến rập khuôn rằng công việc nọ phải như thế này, nhằm mục đích này. Để tạo ra dòng chảy, hãy xóa bỏ những định kiến đó, thực sự thả hồn vào công việc trước mắt. 

Hãy lấy ví dụ về những người cao tuổi ở một ngôi làng khu vực núi Alps thuộc nước Ý. Đối với họ, không hề có sự khác biệt giữa công việc thường ngày và thời gian rảnh. Ngày nào họ cũng dậy từ 5 giờ sáng, đi lấy sữa bò, chở những kiện cỏ khô hàng dặm, chăm nom vườn cây ăn quả, nấu bữa ăn cho gia đình. Và khi được hỏi nếu trở nên giàu có họ muốn thay đổi điều gì, họ trả lời rằng không có thứ gì thay đổi cả, mọi thứ vẫn diễn ra như thường lệ. Họ cảm thấy bản thân đạt trạng thái dòng chảy khi họ làm việc hơn là khi nghỉ ngơi, nhờ đó tăng niềm tin vào trí tưởng tượng, khả năng tập trung.

Cuốn sách còn đề cập đến câu chuyện về một người thợ hàn tại nhà máy đóng toa tàu. Anh ta được nhiều người biết đến bởi tinh thần ham học hỏi. Anh ghi nhớ từng công việc quan trọng trong dây chuyền sản xuất và rất thích thú khi được thực hiện chúng. Anh còn từ chối mọi cơ hội thăng chức bởi người thợ hàn ấy muốn thực hiện những nhiệm vụ chân tay hơn và tận hưởng công việc chuyển hóa chúng thành những thử thách.

Bởi vậy, để đạt trạng thái dòng chảy, bạn nên tìm kiếm thử thách mới trong công việc, hướng đến mục tiêu học hỏi càng nhiều càng tốt, chứ đừng chỉ ngồi không đợi thời gian trôi hay hướng theo những mục tiêu sai lầm.

Chương 8: Tận hưởng con người

Những chuyến xe tấp nập, văn phòng bận rộn thực sự ảnh hưởng đến không gian riêng của mỗi cá nhân. Còn khoảng thời gian một mình giúp ta tập trung nhưng cũng dẫn đến sự nhàm chán. Đó chính là lúc ta cần sự hỗ trợ từ những người mình biết và tin tưởng, hay nói cách khác: gia đình, những người bạn và hàng xóm.

Một gia đình lý tưởng sẽ đưa ra những góp ý chân thành, sự chấp nhận vô điều kiện và hướng đến mục đích lâu dài. Ví dụ, những người cha mẹ thích những công việc đòi hỏi kĩ năng, thử thách như nghề mộc, nấu nướng hơn là chỉ xem ti vi, rượu chè sẽ thúc đẩy con cái theo đuổi hình mẫu tích cực.

Bên cạnh đó, không thể thiếu những người bạn tốt. So sánh khi ở một mình, ở bên những người bạn góp phần nuôi dưỡng mặt cảm xúc: sản sinh nhiều năng lượng hạnh phúc, gia tăng khả năng kết nối, lòng tự trọng, sức mạnh và động lực.

Cuối cùng, chúng ta cũng cần những người hàng xóm, cộng đồng để tìm thấy cơ hội khám phá những điều mới lạ, cơ hội phát triển. Nếu đóng chặt trái tim, xa lánh cộng đồng, chính bạn đang từ chối sự giúp đỡ, hỗ trợ trong tương lai, tự giam cầm trong chiếc cũi bảo thủ, cô độc. 

Do đó, hãy đầu tư đúng mực cho các mối quan hệ. Bạn sẽ bất ngờ với kết quả mà mình đạt được đấy.

Chương 9: Chơi đùa cùng thử thách

Dù đọc đến chương này, có thể bạn vẫn nghĩ hạnh phúc đến dễ dàng hơn khi ta trở nên giàu có, xinh đẹp, khỏe mạnh hay những thứ tương tự như vậy. Nhưng nếu mọi thứ không đến theo cách bạn muốn,  nếu số phận lại muốn thử thách bạn một chút, chuyện gì sẽ xảy ra?

Đôi lúc chúng ta không may gặp phải rủi ro, thất bại. Nhưng đừng vì cảm thấy bất lực mà dễ dàng bỏ cuộc. Hãy áp dụng ba bí quyết sau:

Đầu tiên, hãy bỏ qua cái tôitin vào khả năng xử lí khi một tình huống phát sinh. Ví dụ, khi bạn đang làm một công việc quan trọng trên máy tính và nó đột nhiên bị đơ không rõ lí do, hay khi bạn đang vội mà chiếc xe của bạn tự nhiên bị hỏng, làm ảnh hưởng cả lịch trình ngày hôm đó. “Tại sao chuyện này lại xảy ra với tôi?”, có lẽ chúng ta đều thốt lên với bản thân như vậy, cảm thấy tuyệt vọng vì những gì xảy ra trái với ý định ban đầu. Cho nên, ta cần học cách xem xét lại vấn đề. Nếu chiếc xe hỏng, hãy nghĩ rằng nó vận động theo một quy luật và hỏng hóc là không tránh khỏi, cần gọi thợ đến sửa hoặc tạo một mục tiêu thay thế như hủy cuộc họp và tìm việc gì đó có ích để làm tại nhà.

Bí quyết thứ hai là lưu tâm đến môi trường xung quanh. Charles Lindbergh là người đầu tiên một mình thực hiện chuyến bay băng qua Đại Tây Dương. Đối với đa số, đó là một công việc đầy mạo hiểm và đáng sợ, nhưng đối với Lindbergh, thay vì chỉ chăm chăm vào nỗi sợ, ông chú ý đến những bộ phận phức tạp của buồng lái – cái cần bẩy, các nút bấm, thông số, hay thậm chí từng vết hàn trên mấy bay. Nhờ sự lưu tâm, Lindbergh chiến thắng nỗi sợ để làm nên chuyến bay lịch sử.

Thứ ba, khám phá cách giải quyết mới lạ thay vì bỏ cuộc khi đối mặt với khó khăn. Ví dụ anh A chỉ có một cơ hội thăng tiến duy nhất nhưng bị cạnh tranh bởi những người khác có mối quan hệ đặc biệt với sếp. Tại đây, anh có hai sự lựa chọn cơ bản: tìm cách thay đổi suy nghĩ của sếp về người thích hợp hơn (cách tiếp cận trực tiếp); hoặc thay đổi công việc, chuyển sang một công ty khác mang lại nhiều cơ hội phát triển hơn; hay tự lập nghiệp, dành thời gian cho dự án của riêng mình…

Chương 10: Ý nghĩa của cuộc sống

Đây là chương cuối cùng, mô tả cách con người tổng hợp các mảnh ghép trải nghiệm thành bức tranh ý nghĩa. 

Để tìm thấy lẽ sống, ta cần mục tiêu để hướng đến. Kết quả không mấy quan trọng, điều cốt yếu là bạn được trải nghiệm, được thử thách. Khi lập xong mục tiêu, hãy hành động với tất cả sự quyết tâm, ý chí mãnh liệt. Và cuối cùng, cần có sự hài hòa giữa mục tiêu và ý chí. Một tấm gương tiêu biểu chính là Malcolm X. Ông lớn lên trong nghèo đói, nghiện ngập và bị tống vào tù. Tại đây, việc đọc và suy ngẫm đã đưa ông đến mục tiêu mới: trở thành nhà hoạt động xã hội đấu tranh cho quyền lợi công dân và nâng cao chất lượng sống của họ.

Hãy tưởng tượng một thế giới mà ta sống nơi không có mục tiêu cụ thể, không có ý chí. Liệu ta có thể đối đầu với những căn bệnh hiểm nghèo, tạo nên những tuyệt tác hay đi bộ trên mặt trăng?

Tóm lại, thông điệp chính của cuốn sách là:
Hạnh phúc là một sản phẩm của đời sống khi chúng ta không ngừng mở rộng những giới hạn của bản thân để qua đó khám phá chính mình. Vượt lên sự tầm thường, làm những gì bạn đam mê chính là con đường dẫn đến hạnh phúc, tìm thấy ý nghĩa cao cả và nâng tầm mức độ điêu luyện cũng như giá trị bản thân.

Gợi ý sách cùng chủ đề: Nghệ thuật của hạnh phúc, Đức Đạt Lai Lạt Ma và Howard C. Cutler