Chăm Sóc Tâm Hồn

Care of the Soul (1992), Thomas Moore

Care of the Soul đã giữ vị trí cuốn sách bán chạy nhất của tờ New York Times trong gần một năm. Cuốn sách đã mang đến cho độc giả một cách nhìn hoàn toàn mới về những vấn đề thường ngày, giúp người đọc tạo ra những cơ hội mới cho bản thân. Ngoài ra, Moore đã minh chứng rằng, muốn có một cuộc sống vui vẻ hơn, hãy quan tâm nhiều hơn đến những vấn đề của tâm hồn.

Một vài thông tin về tác giả

Trong 12 năm sống như một thầy tu theo đạo Thiên Chúa, Moore đã đạt được rất nhiều bằng cấp như: Tiến sỹ về Tôn giáo của đại học Syracure, thạc sỹ văn chương của đại học Windsor, thạc sỹ âm nhạc của đại học Michigan, cử nhân âm nhạc và triết học của đại học DePaul.

Cuốn sách Care of the soul của ông đã giữ vị trí cuốn sách bán chạy nhất do tạp chí NewYork Times bình chọn trong suốt một năm, một thành tích mà rất hiếm có quyển sách self-help nào có thể đạt được.

Cuốn sách này dành cho:

  • Những người muốn có một cái nhìn thực tế và trắc ẩn hơn với bản tính của con người
  • Những người hàng ngày đang căm ghét chính bản thân mình

Thế nào là “Chăm sóc tâm hồn”?

Chăm sóc tâm hồn là việc đưa văn chương vào trong đời thực,  mang trí tưởng tượng phong phú đến những khía cạnh cuộc sống còn thiếu sự bay bổng, và tái tưởng tượng những thứ mà ta nghĩ rằng mình đã thực sự hiểu nó rồi. Những mối quan hệ quý giá, những công việc tuyệt vời, sức mạnh của bản thân hay trạng thái tinh thần bình yên đều là món quà của tâm hồn. Đây là những điều mà con người rất khó đạt được bởi nhận thức về tâm hồn không tồn tại trong chúng ta, thay vào đó, nó chỉ thực sự được biết đến thông qua những phản ứng của thể xác như lời than phiền, nỗi đau đớn, trống rỗng.

Cách vận hành của tâm hồn đơn giản đến đáng ngạc nhiên. Bạn sẽ cảm thấy ổn hơn rất nhiều nếu chịu chấp nhận và tìm hiểu sâu hơn về những gì mình ghét, như việc hôn nhân, công việc hay địa điểm nào đó. Cuốn sách trích một câu nói của nhà thơ Wallace Stevens: “Có lẽ sự thật phụ thuộc vào một cuộc đi dạo quanh hồ nước”. Thay vì cố gắng loại bỏ những cảm giác tiêu cực khỏi tâm trí, rất nhiều người đã chọn cách thẳng thắn nhìn vào vấn đề và tìm ra những thông điệp từ chúng. Con người sẽ không thể nhận được lời nhắn của tâm hồn nếu nó bị đẩy ra xa khỏi tầm mắt họ.

Những liệu pháp tâm lý truyền thống thực tế là việc giải quyết những rắc rối. Thi văn trong tâm hồn, theo cách minh họa của Moore, chính là việc nhận ra được vấn đề và bắt đầu đặt những câu hỏi tự vấn. Linh hồn của ta luôn phải xoay xở với sự thay đổi của vận mệnh, thứ dường như luôn đi ngược lại với những mong đợi, khát khao về cái tôi cá nhân và mong muốn của mỗi người. Mặc dù  điều này nghe có vẻ đáng sợ, nhưng vận mệnh sẽ trở nên không còn đáng sợ nữa nếu ta “mở đường” cho những bước chuyển của nó. Như Victor Hugo đã nói trong Les Misérables: “Có một thứ còn hùng vĩ hơn biển cả, đó chính là bầu trời. Có một thứ còn hùng vĩ hơn cả bầu trời, đó chính là nội tâm con người”.

“Có một thứ còn hùng vĩ hơn biển cả, đó chính là bầu trời. Có một thứ còn hùng vĩ hơn cả bầu trời, đó chính là nội tâm con người”.

Cảm nhận con người sâu thằm trong bạn

Moore đã đưa người đọc trở về với điển tích Narcissus, một chàng trai trẻ điển trai đã phải lòng hình ảnh phản chiếu của chính anh ta trong mặt nước. Thứ tình yêu vô hồn vô cảm thái quá dành cho bản thân đã dẫn đến bi kịch,  một bi kịch rốt cuộc đẩy anh ta vào cuộc sống mới với tình yêu dành cho nội tâm sâu thẳm của chính mình và thế giới tự nhiên xung quanh. Moore cho rằng: “Những người quá yêu bản thân mình thường không hiểu được cá tính của họ quan trọng và thú vị đến đâu”. Narcissus cũng giống như ngà voi, đẹp nhưng lạnh và cứng . Anh ấy chỉ có thể trở thành một loài hoa, thứ bắt nguồn và là một phần trong thế giới của cái đẹp. Tuy nhiên, giết chết đi Narcissus trong con người chúng ta không phải là một ý kiến hay. Thay vì cố tạo nên một bản tính khác, thì giữ vững lý tưởng, mơ ước của mình và thể hiện chúng theo cách phù hợp mới là lựa chọn đúng đắn hơn cả.

Bằng việc phân tích những câu truyện cổ như trên, Moore khuyên người đọc nên tránh những cách tư duy một hướng đơn thuần của một vài bài viết tự lực (self-help). Bản thân chúng ta cũng có rất nhiều khía cạnh, nếu ta biết cách cân bằng những nhu cầu của bản thân thì cuộc sống sẽ trở nên vẹn toàn hơn rất nhiều. Đôi khi ta có thể thỏa mãn cái tôi của mình, nhưng đôi lúc cũng cần trở nên lý trí và tỉnh táo. Cả hai điều đó đều rất cần thiết, và chúng ta không cần phải luôn luôn cố gắng sống sao cho có ích nhất.

“Tâm hồn phải được nuôi dưỡng và tìm kiếm trong những hành động nhỏ nhất hàng ngày”

Ai cũng có một linh hồn riêng biệt

Moore đã nói rằng: “Sự đặc biệt của một con người là sự kết hợp của một lượng như nhau những điều điên khùng và những điều bình thường”.  Điều này đã được minh chứng qua những bản lý lịch của những người mà chúng ta vô cùng ngưỡng mộ, thậm chí Abraham Lincoln cũng đang theo chủ nghĩa xét lại. Tại sao mỗi người lại nên là một cá nhân khác biệt? Care of the Soul đã cảnh báo người đọc rằng những nỗ lực để tránh sự  va vấp trong cuộc đời có thể sẽ khiến chúng ta trở nên đồng nhất và dần dần đánh mất con người mình.

“Không thể tìm thấy linh hồn trong những sự bó buộc, giới hạn”

Hầu hết những người điều trị bệnh gần đây đang tâm trung vào những vấn đề có thể giải quyết trong một khung thời gian xác định, nhanh chóng đưa bệnh nhân trở về trạng thái bình thường. Quá trình phân tích nội tâm giờ có thể được thay thế bằng thuốc, những liệu pháp nhận thức hay phương pháp khoa học (ví dụ như việc lập trình tư duy). Tuy nhiên, việc chăm sóc tâm hồn không bao giờ có thể bị thay thế, bởi lẽ bản thân linh hồn vốn đã nằm ngoài vòng xoay của thời gian.

Quyển sách có 4 phần và 15 chương, nó bao gồm tất cả những trạng thái của con người. Dưới đây là những trạng thái nằm trong phần đầu của cuốn sách

4.     Tình yêu

Chúng ta không nên nhìn nhận tình yêu trên khía cạnh một cách thực dụng. Thay vào đó, tình yêu là một “sự kiện” của linh hồn. Tình yêu là thứ thoát khỏi cõi trần tục, là  bản chất tốt đẹp của cuộc sống hiện đại, là cánh cửa dẫn đến những điều bí ẩn, đây chính là lý do tại sao con người luôn cố hết sức để đạt được nó

“Chúng ta cần những người khiến chúng ta cởi mở nhất có thể. Nói chuyện với người khác tưởng chừng như là một việc quá đơn giản và bình thường, nhưng thực tế nó cũng cần rất nhiều can đảm”

5.     Đố kỵ

Moore có một vị khách hàng luôn phát điên với những mối quan hệ đáng nghi của bạn gái anh ta. Tuy nhiên, anh ta cũng tin rằng sự lãng mạn không còn hợp thời nữa. Những ý nghĩ trần trụi này đã loại đi khả năng gắn kết giữa hai người và kết quả là anh ta bộc lộ sự ghen tuông đáng sợ.

Tuy nhiên, lòng đố kỵ cũng không hoàn toàn là xấu. Nó giúp đỡ linh hồn con người bằng việc tạo dựng nên những giới hạn và gốc rễ. Dựa trên quan điểm xã hội về việc “dựa vào lẫn nhau”, Moore cho rằng việc tìm kiếm  cá tính của một người trong mối quan hệ với một người khác là hoàn toàn có thể chấp nhận được.

6.     Sức mạnh

Sức mạnh của linh hồn khác hoàn toàn với sức mạnh của cái tôi cá nhân, Với cái tôi cá nhân, chúng ta lên kế hoạch và thực hiện chúng từ đầu đến cuối cùng. Còn sức mạnh của linh hồn giống như một dòng nước, mặc dù chúng ta không biết nguồn gốc của nó nhưng vẫn phải thích nghi và để nó dẫn đường cho mình. Với linh hồn, chúng ta phải bỏ đi những logic về nguyên nhân-hệ quả, hay việc tận dụng thời gian tốt nhất.

7.     Bạo lực

Linh hồn con người yêu thích sức mạnh, nhưng bạo lực sẽ xuất hiện khi những tư tưởng tiêu cực, đen tối không có lối thoát. Khi một cộng đồng hay một nền văn hóa thiếu đi  linh hồn, thì nó sẽ tập trung vào những thứ khác, ví dụ như đao kiếm. Oscar Widle nói rằng: “Đức hạnh sẽ không trở nên chân thực nếu chúng tách rời khỏi quỷ dữ”.

8.     Nỗi buồn đau

Moore nói rằng bất cứ dân tộc nào cố gắng lảng tránh đi những mặt khổ đau của cuộc sống sẽ mang lại nỗi đau khổ cho người dân  của họ. Ông cũng cho rằng nỗi khổ đau chính là một món quà của cuộc sống: Nó giúp ta tìm ra những giá trị và mục đích của bản thân, từ đó hiểu được linh hồn của mình.

“Tất cả chúng ta đều có thể trở thành nhà tâm lý học của chính mình”

Tổng kết

Cuốn sách này sẽ giải quyết một số vấn đề:

  • Thế nào là “Chăm sóc tâm hồn”?
  • Phải làm gì để chăm sóc tâm hồn?
    • Hiểu được con người sâu thẳm trong mỗi chúng ta, từ đó nhận ra nhiều khía cạnh khác nhau và biết dung hòa, sử dụng chúng phù hợp
    • Giữ vững linh hồn riêng của bản thân, tránh sự đồng hóa và đánh mất chính con người mình
  • Hiểu rõ những trạng thái của con người bao gồm
    • Tình yêu
    • Lòng đố kỵ
    • Sức mạnh
    • Bạo lực
    • Nỗi buồn đau

“Hãy khỏa lấp khoảng trống trong mỗi chúng ta bằng cách sống hết mình. Hãy bộc lộ bản thân bằng việc chấp nhận những đặc tính và khuyết điểm của riêng mình.”

Cuốn sách cùng chủ đề:

Iron John (Robert Bly)

The Power of Myth (Joseph Campbell with Bill Moyers)

Women Who Run with the Wolves (Clarissa Pinkola Estés)

The Soul’s Code (James Hillman)