Sinh Ra Để Chiến Thắng

Born to Win (1971), Muriel James

Giới thiệu về tác giả

Muriel James là bác sĩ tâm lý, đồng thời là giảng viên của đại học California, Berkeley. Bà còn là là nhà tư vấn hôn nhân gia đình, một bậc thầy trong liệu phái giao dịch và là nguyên chủ tịch của Hiệp hội phân tích giao dịch. Bà đã xuất bản 17 cuốn sách, ví dụ như It’s Never too Late to Be Happy: The Psychology of Self-Parenting (Chưa bao giờ là quá muộn cho hạnh phúc: tâm lý học về tự giáo dục bản thân), Hearts on Fire: Romance and Achievement in the Lives of Great Women (Trái tim bùng cháy: Lãng mạn và thành tựu trong cuộc sống của những phụ nữ thành công).

Dorothy Jongeward là một nhà giáo, nhà tư vấn chuyên sâu về các hành vi có tổ chức. Bà cũng làm việc tại đại học California, Berkeley, nghiên cứu về vòng luân hồi phân tích giao dịch. Bà cũng từng biên soạn một số các đầu sách như Everybody Wins: Transactional Analysis Applied to Organizations (Mọi người đều thắng: Phân tích giao dịch áp dụng vào các nhóm cụ thể), Winning with People: Group Exercises in Transactional Analysis (Chiến thắng cùng người khác: Kinh nghiệm về các nhóm trong phân tích giao dịch).

Sơ lược vể cuốn sách

Hơn 30 năm sau xuất bản, cuốn sách đã cán mốc hơn bốn triệu bản và được dịch ra 18 thứ ngôn ngữ. Ở phần “Lời nói đầu” trong phiên bản kỷ niệm 25 năm, hai tác giả giải thích sự thành công của mình khi tác phẩm khiến người đọc muốn thấu hiểu điều gì làm cho con người ta khó chịu, dù đó là bản thân họ, các thành viên gia đình hay đồng nghiệp của họ. Cuốn sách không chỉ cung cấp thông tin giá trị giải thích “tại sao chúng ta làm những gì chúng ta làm”, bên cạnh đó nó còn đi sâu vào “môn học thành công” với những nét độc đáo về điều làm nên người chiến thắng.

Trưởng thành hơn

“Sinh ra để chiến thắng” dựa trên hai mảng chính của tâm lý học: Phân tích giao dịch (phát triển bởi giáo sư Eric Berne – tác giả của quyết sách bán chạy nhất “Games People Play”) và liệu pháp Gestalt (phát triển bởi Frederick Perls). Hai tác giả đã cùng kết hợp chúng để tạo nên những yếu tố “chịu trách nhiệm” cho việc một người trở nên thành công.

Phân tích giao dịch dựa trên quan điểm rằng một người luôn có ba trạng thái của cái tôi tác động khác nhau tới hành vi của họ: trạng thái làm cha mẹ, lúc làm người trường thành và khi là một đứa trẻ.

“trạng thái cha mẹ” mỗi người sẽ cảm thấy cần “biết chỉ trích” cũng như có một số các định kiến nhất định. Ở “trạng thái một đứa trẻ” chúng ta bốc đồng, hào hứng và đôi lúc là bất lực. Cuối cùng,trách nhiệm, nhận thức chín chắn và làm việc một cách lý tính là các đặc điểm nổi bật của “trạng thái trưởng thành”.

Vai trò căn bản của “giọng nói trưởng thành” là nắm bắt được thực tế và đưa ra quyết định. James và Jongeward gọi giai đoạn này là khoảng thời gian hình thành nhân cách. Rất nhiều người trải qua giai đoạn này bằng cách lẩn tránh việc đưa ra quyết định, vì thế sau này khi gia đình họ bắt buộc phải lựa chọn điều gì đó, ác mộng thực sự sẽ ập đến. Mỗi chúng ta luôn cần đấu tranh với “giọng nói cha mẹ” văng vẳng rằng hãy cân nhắc những rủi ro hay “giọng nói trẻ thơ” rằng hãy mau thoát ra khỏi cái kén bao bọc bấy lâu. Tại điểm này, người thắng cuộc nắm chặt lấy những “giọng nói” và vươn lên, còn kẻ thua cuộc sẽ chỉ lờ đi cơ hội và dần đắm chìm vào thất bại.

Gestalt trong tiếng Đức có thể dịch sát nhất ra tiếng Việt là “trường phái tâm lí học hình thái”. Liệu pháp Gestalt là phương pháp tích hợp các tính cách và phát triển nhận thức cá nhân giúp con người có thể nhận biết các kiểu mẫu và hành vi vô thức của họ. Ví dụ, một cô gái được “bao bọc” bởi cái tên mà mọi người biết đến như là “Hannah tốt bụng”, phần nào đó cô gái đã vô thức che lấp đi bản mặt giận dữ của mình. Chúng ta cần ý thức được giới hạn của bản thân và sẵn sàng đón nhận những cảm xúc không tốt hoặc đậm chất “ta”. Người khỏe mạnh và người thắng cuộc là những người sẵn sàng thể hiện nhiều hơn vào những thời điểm thích hợp tương ứng. Từ đó họ sẽ tin tưởng vào trực giác bản thân hơn, sẵn sàng đổi mới ý chí và thể chất để có thể cống hiến nhiều hơn.

Tự do viết nên kịch bản cuộc đời mình

Phân tích giao dịch và liệu pháp Gestalt giúp con người nhận thức rõ ràng và có trách nhiệm hơn với cuộc sống. Trái lại với quan niệm thông thường, việc tích tụ lâu ngày những cử chỉ hay việc làm nhỏ nhặt tác động tới tính cách, có thể tạo thành hòn đá tảng kéo lùi sự phát triển tiềm năng trong mỗi người. Càng khách quan về cách bạn tương tác với mọi người bao nhiêu, bạn càng được giải phóng bấy nhiêu.

“Kịch bản cuộc đời” là thứ mà chúng ta có ý thức hoặc vô thức lập lên để tiến bước trong cuộc sống. Đời cũng như một vở kịch, mỗi người sẽ nhận vai diễn như họ đã được chọn từ trước, những vai diễn mà gia đình và nền văn hóa áp đặt cho chúng ta. Perls nói rằng chúng ta sinh ra như “nô lệ cho cha mẹ” và một số người vẫn như vậy cho tới hết đời. Dù thích hay không thì câu truyện gắn với mỗi người có thể hợp hoặc không phù hợp, vấn đề nằm ở chỗ người trưởng thành biết lúc nào là thời điểm thích hợp để bứt ra khỏi “kịch bản” đó và viết lên câu truyện của chính mình.

Đôi khi, kịch bản mà ta viết không phù hợp với văn hóa và thời cuộc, đó là lúc mà ta phải đấu tranh để vươn lên, như Galileo, Martin Luther, or Rosa Parks chấp nhận những hình phạt thậm chí là cái chết. Chúng ta không bao giờ có thể vươn tới tầm cao khi vẫn đang cố làm rõ mục đích cá nhân, tách biệt với sự nuôi nấng, văn hóa và giới tính.

Trở thành người thắng cuộc

James và Jongeward định nghĩa người thắng cuộc là một người với đầy đủ các yếu tố như đáng tin cậy, nhiệt tình, thành thật, đồng thời vừa là một cá thể và một thành phần của xã hội. Những người chiến thắng không bó buộc bản thân họ, họ có đủ sức để lan tỏa năng lượng đi xa hơn, rộng hơn. Khi đối đầu với người khác, họ chấp nhận đớn đau để bảo về phẩm giá của mình chứ không ham muốn thành quả bằng mọi giá. Từ đó họ có thể mang lại “lợi ích đôi bên” cho tất cả những thành viên tham gia. Họ không sợ bị tách biệt, họ luôn là người thoải mái nhất trong một nhóm nào đó vì không bị áp đặt trong lối sống. Họ biết đặt mục tiêu trong tương lai, nhưng dựa vào đó để sống hết mình với hiện tại.

Về mặt lý thuyết, chúng ta sinh ra là để chiến thắng, mỗi cá thể đều có đầy đủ tố chất để thành công. Cho dù được sinh ra trong gia cảnh nghèo khó, có những người vẫn thể hiện hết mình, sống tự lập và cống hiến cho cộng động Bên cạnh đó, một số “kẻ thua cuộc” còn không dám chịu trách nhiệm với cuộc đời mình. Những kẻ đó, dù là trong quá khứ hay tương lai, không bao giờ có thể tận dụng tối đa thời gian họ có nếu không làm rõ mục tiêu họ cần hướng tới. Kẻ thua cuộc luôn đối mặt với những khó khăn thời niên thiếu bằng cách thao túng hoặc làm hại người khác thay vì nhìn thẳng vào sự thật. Họ cố điều khiển người khác, biến người khác trở thành nạn nhân hoặc tự tách biệt để ngụy biện cho bản thân. Thua cuộc là lặp lại, lặp lại không chỉ những sai lầm bản thân mà còn của gia đình, của xã hội. Ngược lại, chiến thắng là lắng nghe, học hỏi và sẵn sàng thay đổi khi cần thiết. 

Một số cuốn sách cùng chủ đề 

“Transactional analysis in psychotherapy” của Eric Berne

“I’m OK – You’re OK” của Thomas Anthony Harris

”Research Design Explained” của Janina M. Jolley và Mark Mitchell